Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka Stratejisi

Hizmet Sektöründe Markalaşma Nasıl Yapılır?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Hizmet sektöründe markalaşma, görünmeyen bir vaadi müşterinin önceden tartabileceği ve her seferinde aynı biçimde yaşayabileceği işaretlere dönüştürerek yapılır. Bu dönüşümün dört dayanağı vardır. Bunlar vaadi taşıyan çalışanlar, ölçülen hizmet kalitesi, tekrarlanabilir süreç standardı ve müşterinin görebildiği kanıt unsurlarıdır.

Bir ürün markası rafta incelenebilir, denenebilir ve kutusundaki bilgiyle karşılaştırılabilir. Hizmette ise müşteri satın alma kararını çoğu zaman deneyimi yaşamadan verir. Bu nedenle hizmet markasının görevi, satın almadan önceki belirsizliği azaltmak ve satın aldıktan sonra vaadi tutarlı biçimde yerine getirmektir.

Hizmeti markalaştırmak neden üründen daha zordur?

Mary Jo Bitner, Amy Ostrom ve Felicia Morgan’ın California Management Review’da yayımlanan çalışması hizmetin doğasını açık biçimde tarif eder. Yazarlara göre hizmetler akışkan, deneyimsel ve çoğu zaman müşteri, çalışan ve teknoloji tarafından gerçek zamanda birlikte üretilen süreçlerdir1. Sabit fiziksel özellikleri azdır1. Bu yüzden fiziksel ürünler için geliştirilen tasarım ve prototip teknikleri, insan etkileşimine dayanan hizmetlerde iyi sonuç vermez1.

Bu özelliklerin marka açısından üç sonucu vardır. Birincisi, kalite her etkileşimde yeniden üretilir ve aynı şirketin iki çalışanı farklı deneyimler yaşatabilir. İkincisi, müşteri hizmeti üretildiği anda tüketir ve kusurlu bir deneyimi iade etme şansı bulamaz. Üçüncüsü, satın alınan şey somut bir nesneden çok şirkete duyulan güvendir.

Bankacı Lynn Shostack, 1984’te Harvard Business Review’da yayımlanan makalesine hizmet hatalarının tanıdık belirtileriyle başlar2. Çamaşırhaneden kırık düğmeyle dönen gömlek ve geri döneceğini söyleyip dönmeyen müşteri temsilcisi bu belirtilerdendir2. Her biri küçük bir an gibi görünse de markanın sözünü doğrudan zedeler.

Çalışanlar hizmet markasını nasıl taşır?

Hizmet markasında vaadi müşteriye ulaştıran kanal çoğunlukla çalışanın kendisidir. Ritz-Carlton, şirketin temeli olarak tanımladığı Gold Standards ile bu ilişkiyi yazıya döker3. Şirketin “Hanımefendi ve beyefendilere hizmet eden hanımefendi ve beyefendileriz” sloganı, bütün personelin sunduğu önceden sezen hizmeti anlatır3. Çalışan ilkeleri arasında misafirin dile getirdiği ve getirmediği isteklere yanıt vermek de yer alır3. Her çalışanın kişisel ve akılda kalıcı deneyimler yaratma yetkisi bulunur3.

Sağlık hizmetinde Mayo Clinic de benzer bir yapı kurar. Kurum saygı, dürüstlük, şefkat, ekip çalışması ve mükemmellik gibi değerlerini, personelin ve öğrencilerin kararlarına yön veren ortak bir bağlılık olarak tanımlar4. Bu değerlerin karşılığını hastalarla, ailelerle ve meslektaşlarla geçirilen anlarda gördüğünü belirtir4.

İki örnekte de marka, reklam metninden önce işe alım, eğitim ve yetki devriyle kurulur. Çalışana karar alanı tanımayan bir hizmet şirketi, vaadini her istisnai durumda bir yöneticinin onayına bağlamış olur. Müşteri ise o onayı beklerken markanın sözünü sorgulamaya başlar.

Hizmet kalitesi hangi boyutlarla ölçülür?

Hizmet markasının vaadi ölçülebilir hale gelmedikçe yönetilemez. A. Parasuraman, Valarie Zeithaml ve Leonard Berry’nin 1986’da Marketing Science Institute için hazırladığı çalışma bu alanda temel bir araç geliştirdi5. Araştırmacılar 10 boyutu tanımlayan 97 maddelik bir taslakla başladı ve ölçeği veri topladıkça kısalttı5. Ortaya çıkan SERVQUAL ölçeği beş boyutu ölçer5. Bunlar fiziksel unsurlar (tangibles), güvenilirlik (reliability), yanıt verebilirlik (responsiveness), güven verme (assurance) ve empatidir (empathy).

Ölçeğin mantığı beklenti ile algı arasındaki farka dayanır. Her madde, müşterinin o hizmet kategorisinden beklentisini ve değerlendirilen şirketle ilgili algısını ayrı ayrı sorar5. İki puan arasındaki fark o maddenin kalite puanını verir ve şirketin güçlü ve zayıf alanlarını gösterir5. Çalışmada bankacılık ve kredi kartı gibi dört hizmette ortalama beklenti 7 üzerinden 6, ortalama algı ise 5 civarında çıktı5. Bu açık, tanınmış ve prestijli şirketlerde bile görüldü5.

Marka yönetimi açısından ölçeğin değeri, vaadin hangi boyutta zayıfladığını göstermesindedir. Hızlı hizmet sözü veren bir şirket için yanıt verebilirlik puanı, reklamdaki iddianın sahadaki karşılığıdır.

Süreç standardı markayı nasıl korur?

Tutarlılık hizmet markasının en zor sınavıdır ve süreç tasarımı olmadan sağlanamaz. Hizmet planı (service blueprint) bu iş için geliştirilen yöntemlerden biridir. Arizona State Üniversitesi W. P. Carey İşletme Okulu’nun aktardığına göre fikrin kökeni banka yöneticisi Lynn Shostack’a dayanır6. Plan beş bileşenden oluşur6. Bunlar arasında müşterinin adımları, ön cephedeki çalışanın yüz yüze eylemleri ve fiziksel kanıt yer alır6.

Yöntemin işe yaradığı örneklerden biri ARAMARK’ın Arizona’daki Lake Powell tesisidir6. Şirket, ziyaretçilerin bir kez gelip bir daha dönmediğini fark etti6. Hazırlanan plan, misafirlerin tatilde eğlence kadar stres yaşadığını ortaya koydu6. Ardından market alışverişi ve teknede aşçı gibi yeni hizmetler eklendi6. Şirket şikâyetlerin yüzde 50 azaldığını, tekrar gelen müşterilerin yüzde 12 arttığını bildirdi6. Yazarlara göre planlar sonunda yeni hizmet standartlarına ve ölçütlere yol açtı6.

Görünmeyen hizmet nasıl kanıtlanır?

Hizmet planındaki fiziksel kanıt bileşeni, müşterinin şirketle temas boyunca karşılaştığı bütün somut unsurları kapsar6. Bekleme salonu, çalışan kıyafeti, teklif dosyası, rapor ve faturanın düzeni bu unsurlara örnektir. SERVQUAL’ın fiziksel unsurlar boyutu da kalitenin bir bölümünün bu görünür işaretlerden okunduğunu kabul eder. Ritz-Carlton’ın çalışan ilkeleri arasında ödünsüz temizlik sorumluluğunun yer alması bu açıdan anlamlıdır3.

Kanıt sorunu en çok işi arka planda yürüyen şirketlerde ortaya çıkar. W. P. Carey’nin aktardığı bir atölyede, teknoloji hizmetleri şirketinden bir katılımcı sundukları hizmette görünür hiçbir şey olmadığını fark etmiştir6. Müşteriler şirketin kendileri için ne yaptığını bilmiyordu. Şirket bunun üzerine hizmetlerini daha somut hale getirmiş ve müşterilerine tam olarak ne yaptığını anlatmaya başlamıştır6. Dönemsel raporlar, iş bitiminde paylaşılan kısa notlar ve bakım kayıtları, görünmeyen emeği markanın lehine işleyen kanıtlara dönüştürür.

Hizmet markası, müşterinin bir sonraki deneyimin de öncekine benzeyeceğine duyduğu güvendir. Bu güven etkileyici bir sloganla başlayabilir, ama çalışanın yetkisi, ölçülen kalite ve yazılı süreçle sürdürülür. Vaadini görünür kılmayan hizmet şirketi, iyi yaptığı işin itibarını da toplayamaz. Güçlü bir hizmet markası, her temas noktasında kendini yeniden kanıtlayan bir standarttır.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Mary Jo Bitner, Amy L. Ostrom ve Felicia N. Morgan, “Service Blueprinting: A Practical Technique for Service Innovation”, California Management Review, 2008. cmr.berkeley.edu
  2. 2.G. Lynn Shostack, “Designing Services That Deliver”, Harvard Business Review, 1984. hbr.org
  3. 3.The Ritz-Carlton Leadership Center, “Foundations of Our Brand”, The Ritz-Carlton Leadership Center, t.y. ritzcarltonleadershipcenter.com
  4. 4.Mayo Clinic, “Mission and values”, Mayo Clinic, t.y. mayoclinic.org
  5. 5.A. Parasuraman, Valarie A. Zeithaml ve Leonard L. Berry, “SERVQUAL: A Multiple-Item Scale for Measuring Customer Perceptions of Service Quality”, Marketing Science Institute çalışma raporu, 1986. msi.org
  6. 6.W. P. Carey School of Business, “A key to service innovation: Services blueprinting”, Arizona State University W. P. Carey News, 2008. news.wpcarey.asu.edu

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar