Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka Danışmanlığı Hizmetleri

Marka Danışmanlığı Süreci Nasıl İlerler?

Marka danışmanlığı süreci çoğunlukla keşif, strateji, ifade, uygulama ve izleme aşamalarında ilerler. Her aşama bir sonrakinin girdisini üretir. Süreyi karar katmanları, araştırmanın kapsamı, marka portföyünün karmaşıklığı ve uygulamanın yayılacağı yüzey belirler.

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Marka danışmanlığı süreci, şirketin bugünkü durumunun incelenmesiyle başlar, stratejik kararların yazıya dökülmesiyle şekillenir ve bu kararların şirketin içine ve dışına yerleştirilmesiyle sürer. Çalışmalar farklı adlar kullansa da akış çoğunlukla beş aşamada toplanır. Bu aşamalar keşif ve teşhis, strateji, ifade, uygulama ve izlemedir. Her birinin kendine özgü bir çıktısı, katılımcı listesi ve süreyi etkileyen koşulları vardır.

Hizmetin kapsamı ve hangi ihtiyaçlara cevap verdiği marka danışmanı rehberinde bütünüyle anlatılıyor. Burada çalışmanın içeriden nasıl göründüğü ele alınıyor. Aşamalar kâğıt üzerinde sıralı görünür, pratikte ise birbirine geri döner. Strateji aşamasında beliren bir soru, keşif aşamasına yeni bir araştırma ekleyebilir.

Keşif ve teşhis aşamasında ne yapılır?

Aaker’ın marka vizyonu modelinde ilk adım, şirketin içinde bulunduğu bağlamı ve stratejisini anlamaktır1. Bu adım için müşteri segmentlerinin, rakiplerin, pazar eğilimlerinin, markanın bugünkü güçlü ve zayıf yanlarının ve şirketin ileriye dönük stratejisinin derinlemesine incelenmesi gerekir1.

Bu aşamanın tipik çıktısı bir teşhis raporudur. Raporda yönetici görüşmelerinden, müşteri araştırmalarından, rakip iletişiminin taranmasından ve satış verilerinden çıkan bulgular bir araya gelir. Katılımcılar üst yönetim, satış ve müşteri hizmetleri gibi müşteriye temas eden ekipler ve mümkün olduğunda müşterilerin kendisidir. Teşhis raporu, sonraki aşamalarda verilecek her kararın dayanağı olur.

Strateji aşaması hangi kararları üretir?

Aaker’ın tarif ettiği ikinci adım, markayı farklılaştıracak ve karşılık bulacak marka sütunlarını oluşturmaktır1. Ardından bu sütunları tek bir fikirde birleştiren bir marka özünün ya da sloganın gerekip gerekmediği tartılır. Son adımda vizyonun hangi unsurlarının hangi kitleye hangi araçla anlatılacağı belirlenir1.

Kevin Lane Keller, Brian Sternthal ve Alice Tybout, konumlandırmadan sorumlu yöneticilerin geleneksel olarak farklılık noktalarına odaklandığını hatırlatır. Yazarlara göre farklılık noktaları markayı rakiplere karşı tek başına ayakta tutmaya yetmez. Markanın kıyaslandığı referans çerçevesi ve rakiplerle paylaşılması gereken eşitlik noktaları da en az onlar kadar dikkat ister2. Bu üç başlığa verilen cevaplar konumlandırma kararının iskeletini oluşturur.

Strateji aşamasının çıktısı, şirketin marka stratejisi belgesidir. Belgede hedef kitle, referans çerçevesi, farklılık ve eşitlik noktaları ve marka sütunları yer alır. Birden fazla markası olan şirketlerde marka mimarisi de bu aşamada karara bağlanır ve çoğu zaman en uzun tartışmayı gerektiren başlıklar arasında yer alır.

Bu aşamada karar masasının bileşimi belirleyicidir. John Balmer, stratejik kurumsal marka yönetiminin üst yönetimin markanın emanetçisi olmasını gerektirdiğini savunur3. Bu nedenle genel müdürün ya da yönetim kurulunu temsil eden bir yöneticinin strateji oturumlarında bulunması beklenir. Danışman seçenekleri ve gerekçelerini hazırlar, kararı şirket verir.

Marka ifadesi nasıl geliştirilir ve sınanır?

Strateji yazıya döküldükten sonra isim, logo, renk, tipografi, ses tonu ve temel mesajlar gibi ifade unsurları geliştirilir. Bu aşamanın çıktıları bir kimlik sistemi ve onu kullanacak ekipler için hazırlanan bir kılavuzdur. Mailchimp’in yayımladığı içerik rehberi bu türden bir çıktının açık bir örneğidir. Rehbere göre markanın sesi günden güne pek değişmez, tonu ise sürekli değişir. Aynı marka sesi, karşısındaki kişinin o anki duygusal durumuna göre farklı bir tonla konuşur4.

İfade aşamasında araştırma ile tasarım iç içe ilerler. Mastercard örneğinde Pentagram’ın 2016’daki güncellemesi, markanın yirmi yıl aradan sonraki ilk logo değişikliğiydi5. Şirket 2019’un başında adını logodan çıkardı. Bu karar, katılımcıların dörtte üçünden fazlasının markayı isim olmadan, iç içe geçen iki daireden tanıyabildiğini gösteren bir araştırmaya dayanıyordu5.

Bu aşamanın katılımcıları tasarımcılar, metin yazarları, ürün ve dijital ekipler ve hukuk tarafıdır. İsim ve logo adayları için tescil araştırması da burada yapılır. Bu iş marka vekilinin uzmanlık alanına girer ve takvime baştan eklenmesi gecikmeleri önler.

Uygulama aşamasında kimler devreye girer?

Mary Jo Hatch ve Majken Schultz, marka literatürünün büyük kısmının konumlandırma, kimlik ve mimari gibi başlangıç adımlarına yoğunlaştığını belirtir6. LEGO üzerine yaptıkları çalışma süreci dört aşamada izler. Bu aşamalar markayı tanımlamak, vizyonu kültüre ve imaja bağlamak, paydaşları markayla ilgili faaliyetlere katmak ve organizasyonun tamamını markanın arkasında birleştirmektir6. Yazarlara göre bu dönüşüm sırasında LEGO’nun üst yönetim vizyonu, örgüt kültürü ve paydaş imajları giderek daha uyumlu hâle geldi6.

Uygulama aşamasının çıktıları iç lansman, eğitim programları, temas noktalarının dönüşüm planı ve bu planın öncelik sırasıdır. Katılımcı listesi bu aşamada en geniş hâline ulaşır. İnsan kaynakları, satış, müşteri hizmetleri, ürün ekipleri ve dış ajanslar sürece girer. Aaker de her marka sütununun, vaadi yerine getirmeyi sağlayan yetkinlik ve programlarla desteklenmesi gerektiğini vurgular1.

İzleme aşaması neden sürecin parçasıdır?

Keller’in müşteri temelli marka değeri modeli, marka inşasını birbirini izleyen dört basamakla açıklar. Bu basamaklar marka kimliğini oluşturmak, marka anlamını yaratmak, müşteriden marka tepkisi almak ve kalıcı ilişki kurmaktır. Model altı yapı taşı üzerine kurulur7.

Strateji ve ifade aşamaları ilk iki basamağa hizmet eder. Tepkinin ve ilişkinin oluşup oluşmadığını görmek için ölçüm gerekir. İzleme aşamasının çıktısı, başlangıçta seçilen göstergelerin düzenli aralıklarla raporlandığı bir takip düzenidir. Katılımcılar pazarlama ekibi, araştırma şirketi ve dönemsel değerlendirme toplantılarında danışmandır.

Süreç ne kadar sürer?

Çalışmalar kapsam bakımından birbirinden çok farklı olduğu için tek bir süre vermek yanıltıcı olur. Süreyi belirleyen etkenler ise oldukça nettir. İlki karar katmanlarıdır. Her aşamanın sonunda onay veren kişi sayısı ve yönetim kurulunun toplantı takvimi akışı doğrudan etkiler.

İkinci etken araştırmanın kapsamıdır. Tek pazarda faaliyet gösteren bir şirketle birden fazla ülkede satış yapan bir grubun keşif ihtiyacı aynı ölçüde olmaz. Üçüncüsü portföyün karmaşıklığıdır. Marka sayısı arttıkça mimari kararları uzar. Dördüncüsü tescil gibi hukuki kontroller, beşincisi de uygulamanın yayılacağı yüzeydir. Şube, ambalaj, araç filosu ve dijital kanallar çoğaldıkça geçiş takvimi uzar.

Mastercard örneği ifade kararlarının bile aşamalara yayılabildiğini gösterir. Kimlik yenilemesi 2016’daki güncellemeyle başladı, ismin logodan çıkarılması ise 2019’un başında geldi5. Süreyi uzatan ya da kısaltan bu etkenler maliyeti de etkiler. Bu ilişki marka danışmanlığı ücretlerini belirleyen etkenler başlığında ayrıntılı biçimde ele alınıyor.

Şirketler süreci nasıl verimli yönetebilir?

Şirket tarafında süreci hızlandıran üç hazırlık öne çıkar. Bunlar teşhis için gereken verilerin baştan erişilebilir olması, her aşamada kararı verecek kişinin önceden belirlenmesi ve ekiplerin görüşmelere zaman ayırabilmesidir. Bu hazırlıkların eksik kaldığı çalışmalarda takvim, onay ve veri bekleme süreleri yüzünden uzayabilir.

Sürecin en çok gözden kaçan özelliği döngüsel yapısıdır. İzleme aşamasında toplanan veriler bir sonraki keşif aşamasının ham maddesine dönüşür. Bu nedenle çalışmayı planlayan şirketin ilk teslim tarihinin yanına ilk ölçüm tarihini de yazması, marka kararlarının sahada nasıl karşılık bulduğunu görmeyi kolaylaştırır.

Kaynakça

  1. 1.Aaker, D. (2025). Brand Vision that Guides and Inspires. LinkedIn. linkedin.com
  2. 2.Keller, K. L., Sternthal, B. ve Tybout, A. M. (2002). Three Questions You Need to Ask About Your Brand. Harvard Business Review. hbr.org
  3. 3.Balmer, J. (2012). Corporate Brand Management Imperatives: Custodianship, Credibility, and Calibration. California Management Review, 54(3). cmr.berkeley.edu
  4. 4.Mailchimp (t.y.). Voice and Tone. Mailchimp Content Style Guide. styleguide.mailchimp.com
  5. 5.Pownall, A. (2019). Mastercard drops name from logo in subtle brand refresh by Pentagram. Dezeen. dezeen.com
  6. 6.Hatch, M. J. ve Schultz, M. (2003). The Cycles of Corporate Branding: The Case of the LEGO Company. California Management Review, 46(1). cmr.berkeley.edu
  7. 7.Keller, K. L. (2001). Building Customer-Based Brand Equity: A Blueprint for Creating Strong Brands. Marketing Science Institute. msi.org

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar