Marka Danışmanı Seçimi
Marka Danışmanı Seçerken Hangi Kriterlere Dikkat Edilmelidir?
Marka danışmanı seçimi, şirketin hangi karar için destek aradığını yazıya dökmesiyle başlar. Ardından aday listesi, yapılandırılmış görüşme, yazılı teklif, bağımsızlık kontrolü ve sözleşme adımları gelir. Her adımın kendine ait kriterleri vardır.
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı · Güncelleme:
Marka danışmanı seçimi altı adımda yürütülebilir. Önce ihtiyaç ve beklenen çıktılar yazılır, ardından üç adaylık bir liste çıkarılır. Adaylarla aynı sorular üzerinden görüşülür, yazılı teklifler aynı tabloda karşılaştırılır, önerinin bağımsızlığı sınanır ve sözleşme fikrî haklarla birlikte yazıya geçirilir. Belirleyici kriterler yazılı çıktı, benzer ölçekte deneyim, açık yöntem, işi bizzat yürütecek kişi, bağımsız öneri ve ölçüm planıdır.
Hizmetin genel kapsamı marka danışmanlığı sayfasında yer alıyor. “En iyi” olarak sunulan danışmanların iddialarını sınamanın yolları ise en iyi marka danışmanının nasıl anlaşılacağını tartışan yazıda ele alınıyor. Bu rehber seçim sürecinin kendisine odaklanıyor.
İhtiyaç neden ilk adımda yazıya dökülür?
Arthur Turner, 1982’de Harvard Business Review’da yayımlanan makalesinde danışmanlık harcamalarının önemli bir kısmının pratikte kullanılamayan verilere ve kötü uygulanan önerilere gittiğini yazdı1. Turner’a göre bu israfı azaltmak için müşterilerin bir danışmanlık görevinin neler başarabileceğini daha iyi anlaması gerekir1. Müşterinin danışmandan daha fazlasını istemesi de bu anlayışın parçasıdır1. Seçim süreci bu yüzden adaylardan önce şirketin kendisiyle başlar.
İhtiyaç belgesi kısa tutulabilir. Belgede destek aranan karar, çalışmanın sonunda elde olması beklenen belgeler, kararı verecek kişiler ve takvim yer alır. Kararın türü hangi uzmana gidileceğini de belirler. Konumlandırma ve portföy kararları marka danışmanının, kampanya üretimi ajansın, tescil başvurusu ise marka vekilinin alanındadır. Bu iş bölümü danışman, ajans ve marka vekili karşılaştırmasında ayrıntılı biçimde anlatılıyor.
Aday listesi nasıl daraltılır?
Üç aday, çoğu şirket için sağlıklı bir karşılaştırma sunar. İlk eleme benzer ölçek ve benzer karar türü üzerinden yapılır. Birden çok alt markası olan bir grubu düzenlemiş bir uzman ile erken aşama bir girişimin ilk konumlandırmasını kurmuş bir uzman farklı yetkinlikler taşır. Görüşmeler çevrim içi de yürütülebildiği için listeyi şehir üzerinden daraltmak çoğu zaman gereksizdir.
İkinci eleme, işi bizzat kimin yürüteceği sorusudur. Teklifi sunan kişi ile görüşmeleri ve stratejiyi yürütecek kişi farklı olabilir. Adaydan çalışma ekibinin adlarını ve her birinin süreçteki rolünü yazılı olarak istemek bu belirsizliği giderir. Bireysel danışman ile ajans arasındaki tercih de bu aşamada netleşir. İki modelin iş bölümü marka danışmanlığı ile reklam ajansı arasındaki farkları anlatan yazıda inceleniyor.
İlk görüşmede adaylar nasıl karşılaştırılır?
Görüşmelerin karşılaştırılabilir olması için her adaya aynı sorular aynı sırayla sorulmalıdır. ABD Personel Yönetimi Ofisi’nin yapılandırılmış görüşme rehberi, bu yöntemde bütün adaylara önceden belirlenmiş aynı soruların aynı sırayla sorulduğunu belirtir2. Rehbere göre cevaplar da aynı puanlama ölçeği ve kabul edilebilir cevap standartlarıyla değerlendirilir2. Yöntem personel seçimi için geliştirilmiştir. Danışman seçimine uyarlandığında, karşılaştırmayı görüşmenin bıraktığı genel izlenimden kurtarır.
Sorular adayın yöntemini ortaya çıkaracak biçimde kurulur. Adayın şirketinizde ilk üç ayda neye bakacağı, çalışmanın sonunda hangi belgeleri teslim edeceği, önerilerin uygulanmasını nasıl izleyeceği ve hangi tür işleri kabul etmediği bu soruların başında gelir. İyi bir aday öneri getirmeden önce soru sorar. Markayı dinlemeden hazır bir şablon sunan ya da stratejiyi logo ve renk konuşmasına indiren aday bu aşamada elenir.
Yazılı teklif hangi kriterlerle okunur?
Teklifler aynı tabloya yerleştirildiğinde farklar görünür hâle gelir. Tabloda kapsam, teslim edilecek belgeler, takvim, toplantı sayısı, çalışma ekibi, ücret modeli ve ödeme takvimi yer alır. Kapsamı ve çıktıları yazılı olarak tanımlamayan bir teklif, ileride beklenti farkına yol açar. Ücretin hangi etkenlere göre belirlendiği marka danışmanlığı ücretlerini belirleyen etkenleri anlatan yazıda ayrıca inceleniyor.
Teklifte bir ölçüm planının bulunup bulunmadığı da kontrol edilir. Duke Üniversitesi Fuqua İşletme Okulu’nun duyurduğu The CMO Survey sonuçlarına göre pazarlama liderlerinin en büyük zorluğu, pazarlamanın finansal sonuçlara etkisini kanıtlamaktır3. Finans direktörlerinden artan baskı hissettiğini söyleyenlerin oranı yüzde 52’den yüzde 63’e çıktı3. Çalışmanın hangi göstergelerle ve ne zaman okunacağını baştan yazmayan bir teklif, yönetimi bu baskı karşısında hazırlıksız bırakır. Belirli bir satış artışını ya da arama sırasını garanti eden teklifler ise temkinle karşılanmalıdır, çünkü sonuç şirketin uygulamasına da bağlıdır.
Önerinin bağımsızlığı nasıl sınanır?
Tasarım, reklam ya da medya hizmeti de satan yapılarda önerinin bu hizmetlerden etkilenip etkilenmediğine bakılır. ABD’deki Ulusal Reklamverenler Birliği’nin 2016’da yaptırdığı bağımsız çalışma, reklamveren ile ajans ilişkisinin doğası hakkında temel bir kopukluk tespit etti4. Reklamverenler ajanslarının kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmekle yükümlü olduğuna inanıyordu4. Görüşülen ajans yöneticilerinin birçoğu ise ilişkinin sınırını iki taraf arasındaki sözleşmenin çizdiğini söyledi4.
Bu bulgu marka danışmanlığı için de bir uyarı taşır. Danışmanın önerdiği bir hizmetten kendisinin ya da bağlı olduğu yapının gelir elde edip etmeyeceği sorulmalı ve cevap sözleşmeye yazılmalıdır. Üçüncü taraflardan alınabilecek komisyon ya da aracılık ödemelerinin açıklanması da aynı maddede düzenlenebilir.
Sözleşmede hangi maddeler yer almalı?
Son adım sözleşmedir. Kapsam, çıktılar, takvim ve ödeme koşullarının yanında gizlilik, çıkar çatışması ve fikrî haklar ayrı maddelerle düzenlenir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre bir eserin sahibi onu meydana getirendir5. Aynı kanun, mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olmasını ve konu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar5.
Bu hükümler marka çalışmasında somut bir sonuç doğurur. İsim önerileri, sözel kimlik metinleri ve tasarım brifleri gibi çıktılardan eser niteliği taşıyanların hangi haklarla şirkete devredildiği sözleşmede tek tek yazılmalıdır. Çıktıların eser sayılıp sayılmayacağı somut olaya bağlı olduğu için bu maddeyi şirketin hukuk danışmanı gözden geçirmelidir.
Karar nasıl verilir?
Görüşmeler ve teklifler tamamlandığında kriterler birden beşe kadar puanlanabilir. Yazılı çıktı ve açık yöntem daha ağır sayılabilir, çünkü çalışmanın şirkete ne bırakacağını en doğrudan bu iki kriter gösterir. Referans görüşmesi puanlamadan önce yapılır ve adayın verdiği isimlerle danışmanın katılmadığı bir görüşmede çalışmanın kapsamı teyit edilir.
Puanlar birbirine yakın çıktığında belirleyici olan, işi yürütecek kişiyle kurulan çalışma ilişkisidir. Marka çalışması aylar süren bir ortaklıktır ve yönetim ekibinin danışmana zor soruları rahatça sorabilmesi gerekir. Kanaatimce iyi bir seçim süreci, sözleşme imzalandığında şirketin danışmandan ne beklediğini ve danışmanın neye söz verdiğini iki tarafın da aynı cümlelerle anlatabilmesiyle sonuçlanır.
Kaynakça
- 1.Turner, A. N. (1982). Consulting Is More Than Giving Advice. Harvard Business Review. hbr.org
- 2.U.S. Office of Personnel Management (t.y.). Structured Interviews. OPM. opm.gov
- 3.Duke University Fuqua School of Business (2025). Marketing’s Strategic Influence Expands, As Does Scrutiny. Duke Fuqua Insights. fuqua.duke.edu
- 4.Association of National Advertisers (2016). ANA Independent Study Finds Rebates and Other Non-Transparent Practices to be Pervasive in U.S. Media Ad-Buying Ecosystem. ANA. ana.net
- 5.Türkiye Cumhuriyeti (1951). 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. WIPO Lex. wipo.int
İlgili okumalar
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Tanışma görüşmesinde markanızı dinler, ihtiyacınızı ve size uygun çalışma biçimini birlikte netleştiririz.

