Makaleler·Marka Stratejisi
Bir Marka Yeni Bir Ürün Kategorisine Nasıl Girer?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Bir marka yeni bir ürün kategorisine üç yoldan girer. Ana markanın adını yeni kategoriye taşıyabilir, ana markaya bağlı bir alt marka kurabilir ya da yeni veya satın alınmış bir markayla ilerleyebilir. Doğru yol, tüketicinin ana marka ile yeni kategori arasında gördüğü uyuma, ana markanın kalite algısına ve genişlemenin ana markaya getireceği riske bakılarak seçilir.
Bu karar bir isim tercihinden fazlasıdır. Yeni kategoriye taşınan ad, oradaki başarıyı ya da başarısızlığı geri getirir. Markanın yıllar içinde biriktirdiği çağrışımlar, tek bir ürün kararıyla güçlenebilir ya da aşınabilir.
Marka genişlemesi neden cazip görünür?
Marka genişlemesi (brand extension), yerleşik bir marka adının yeni bir ürün kategorisinde kullanılmasıdır. David Aaker’ın 1990’da MIT Sloan Management Review’da yayımlanan makalesi bu stratejinin çekiciliğini açıkça ortaya koyar. Aaker’a göre yerleşik bir marka adı kullanmak, yeni ürün lansmanının risklerini önemli ölçüde azaltır1. Makalede aktarılan verilere göre 1977 ile 1984 arasında ABD süpermarketlerine giren yeni markaların yaklaşık yüzde 40’ı aslında marka genişlemesiydi1.
Çekiciliğin nedeni açıktır. Tanınan bir ad, rafta güven sinyali verir, dağıtım kanalının kapısını daha kolay açar ve bilinirlik kurmak için gereken yatırımı azaltır. Bu avantajlar, genişlemenin her durumda doğru karar olduğu yanılgısını da besler.
Uyum algısı başarıyı nasıl belirler?
Uyum algısı (perceived fit), tüketicinin ana marka ile yeni ürün arasında mantıklı bir bağ görüp görmemesidir. Bu bağ ürün benzerliğinden, ortak bir kullanım anından, aktarılabilir bir uzmanlıktan ya da paylaşılan bir imajdan doğabilir. Önemli olan, bağın şirketin iç sunumundan çok tüketicinin zihninde kurulmasıdır.
Sattler, Völckner, Riediger ve Ringle genişleme başarısının sürücülerini fiyat primi üzerinden inceledi. Çalışma ana marka kalitesini, algılanan uyumu, genişlemeye verilen pazarlama desteğini ve tüketicinin yeni kategorideki deneyimini başarı sürücüleri olarak ele aldı2. Algılanan reklam desteği tüketicinin genişlemeye yönelik tutumunu olumlu etkiledi, ancak fiyat priminin büyüklüğünü doğrudan etkilemedi2.
Çalışma bu sürücülerin parasal etkisini de hesapladı. Yedi puanlık ölçekte ana marka kalitesi algısını bir puan artıran yatırımlar, ortalama fiyatı 2,04 avro olan hızlı tüketim ürünlerinde genişleme priminin yaklaşık 0,21 avro yükselmesiyle ilişkiliydi2. Bu bulgu, yeni kategorideki fiyat gücünün ana markanın kalite itibarıyla doğrudan bağlantılı olduğunu gösterir.
Genişleme ana markaya ne zaman zarar verir?
Aaker genişlemenin olası kötü sonuçlarını birkaç düzeyde tanımlar. Marka adı genişlemeye yardım etmeyebilir, hatta yeni ürüne zarar veren çağrışımlar yaratabilir1. Daha da kötüsü, genişleme başarılı olur ya da en azından ayakta kalır ve mevcut çağrışımları zayıflatarak ya da istenmeyen yenilerini ekleyerek ana markaya zarar verir1. Kötü kurgulanmış bir genişleme, o kategoride kendine özgü çağrışımları olan başka bir markanın kurulmasının önünü de kesebilir1.
Amazon’un akıllı telefon girişimi, güçlü bir markanın yeni kategoride karşılaştığı sınırı gösterir. Şirket Haziran 2014’te Fire’ı Amazon tarafından tasarlanan ilk akıllı telefon olarak tanıttı ve Amazon ekosistemiyle kesintisiz bütünleşmeyi öne çıkardı3. Aynı yılın üçüncü çeyreğinde, ağırlıklı olarak Fire phone stok değerlemesi ve tedarikçi taahhütleriyle ilgili yaklaşık 170 milyon dolarlık gider kaydetti4. Çeyrek sonunda elde, bayilerde ve iptal edilemeyen alım taahhütlerinde 83 milyon dolarlık Fire phone stoku bulunuyordu4.
Bu kayıtlar, ürünün planlanan hızda satılmadığını gösteren muhasebe izleridir. Şirketin bakışından güçlü görünen ekosistem uyumu, tüketicinin bir telefonda aradığı ölçütlerle yeterince örtüşmemiş olabilir. Uyumun kimin gözünden ölçüldüğü, genişleme kararının en kritik varsayımıdır.
Ana marka, alt marka ya da yeni marka nasıl seçilir?
Seçim üç soruya verilen cevaplara göre şekillenir. Tüketici yeni kategoriyle ana marka arasında güçlü bir uyum görüyor mu? Ana markanın kalite itibarı yeni kategoride de geçerli mi? Yeni ürün başarısız olursa ana markanın temel çağrışımları zarar görür mü?
Uyum güçlü, kalite itibarı aktarılabilir ve risk sınırlıysa ana marka adı kullanılabilir. Uyum orta düzeydeyse ya da yeni ürün farklı bir fiyat basamağında yer alıyorsa ana markanın onayını taşıyan bir alt marka daha güvenli bir yoldur. Uyum zayıfsa ya da yeni kategori ana markanın özünü bulanıklaştıracaksa yeni bir marka kurmak ya da satın almak doğru olur.
Yıldız Holding’in tarihçesi bu üçüncü yolun Türkiye’deki örneklerinden birini sunar. Grup çikolatada Ülker adını kullandı ve Ülker Çikolata’nın gördüğü ilgi 1974’te İstanbul’da ayrı bir fabrika açılmasına yol açtı5. İçecek sektörüne ise 2001’de Link markasıyla girdi, 2002’de gazoz markası Çamlıca’yı satın aldı5. 2003’te Cola Turka rafa çıktı ve aynı yıl Golf markasıyla dondurma pazarına girildi5. Bu kategorilerin her birine kendi adıyla girildi. Böylece Ülker adı, bisküvi ve çikolatada biriktirdiği çağrışımları yeni kategorilerin riskine ortak etmedi.
Yeni kategoriye girişte hangi adımlar izlenmeli?
İlk adım, ana markanın tüketici zihnindeki çağrışımlarını çıkarmaktır. Hangi çağrışımların yeni kategoriye taşınabileceği, hangilerinin orada anlamsız ya da zararlı kalacağı bu haritadan anlaşılır. İkinci adım, uyum algısını aday ürün kavramlarıyla tüketici üzerinde test etmektir.
Üçüncü adım, genişlemeye yeterli pazarlama desteğini baştan bütçelemektir. Tanınan bir ad lansman maliyetini düşürür ama sıfırlamaz. Son adım, ana markanın sağlığını izlemektir. Yeni ürünün satışları kadar ana markanın kalite algısı ve temel çağrışımları da düzenli olarak ölçülmeli, olumsuz bir kayma görülürse karar yeniden değerlendirilmelidir.
Yeni bir kategoriye giren marka, aslında kendi adını teminat olarak masaya koyar. Uyumu tüketicinin gözünden ölçen, kalite itibarını gerçekten aktarabildiği yerlere giden ve gerektiğinde yeni bir ad kurmaktan çekinmeyen şirketler bu teminatı büyütür. Adını her yeni fırsata taşıyan şirketler ise bir gün o adın neyi temsil ettiğini açıklamakta zorlanır.
Sık sorulan sorular.
- Marka genişlemesi ile hat genişlemesi arasındaki fark nedir?Hat genişlemesi aynı kategoride yeni bir tat, boy ya da çeşit sunmaktır. Marka genişlemesi ise ana markanın adını farklı bir ürün kategorisine taşır ve bu yüzden daha yüksek bir uyum ve itibar riski içerir.
- Başarısız bir genişleme geri çekilirse ana marka toparlanır mı?Toparlanmanın hızı, genişlemenin ne kadar görünür olduğuna ve pazarda ne kadar kaldığına bağlıdır. Erken fark edilen ve sessizce geri çekilen bir ürün, ana markanın temel çağrışımlarına daha az iz bırakır.
- Lisanslama yeni kategoriye girmenin bir yolu olabilir mi?Olabilir. Marka sahibi adını başka bir üreticiye kullandırarak yatırım yapmadan yeni kategoriye girer, ancak bu yolda kalite kontrolü ana markayı korumanın temel aracı hâline gelir.
Konuyla ilgili yazılar.
- yeni bir ürün kategorisinin nasıl oluşturulduğu. Var olan bir kategoriye girmek yerine yeni bir kategori yaratmanın koşullarını tartışır.
- marka lisanslamanın işleyişi. Yeni kategoriye lisans yoluyla girmenin sözleşme ve kalite kontrol boyutlarını açıklar.
- marka mimarisi kararları. Ana marka, alt marka ve bağımsız marka seçeneklerini bütün portföy açısından ele alır.
- ortak markalama ve kazanımları. Yeni kategoriye başka bir markayla birlikte girmenin avantajlarını ve risklerini gösterir.
- fazla özelliğin marka özünü gölgelemesi. Markaya her şeyi yükleme isteğinin özü nasıl bulanıklaştırdığını anlatır.
Kaynakça
- 1.David A. Aaker, “Brand Extensions, The Good, the Bad, and the Ugly”, MIT Sloan Management Review, 1990. sloanreview.mit.edu
- 2.Henrik Sattler, Franziska Völckner, Claudia Riediger ve Christian M. Ringle, “The impact of brand extension success drivers on brand extension price premiums”, International Journal of Research in Marketing, 2010. ideas.repec.org
- 3.Amazon, “Introducing Fire, the First Smartphone Designed by Amazon”, Amazon Press Center, 2014. press.aboutamazon.com
- 4.Amazon.com, Inc., “Form 10-Q, Quarterly Report for the Period Ended September 30, 2014”, U.S. Securities and Exchange Commission, 2014. sec.gov
- 5.Yıldız Holding, “Our Heritage”, Yıldız Holding, t.y. yildizholding.com.tr
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

