Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka Yönetimi

Co-Branding Nedir ve Markalara Ne Kazandırır?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Co-branding, yani ortak markalama, iki ya da daha fazla markanın tek bir ürün, hizmet ya da teklif üzerinde müşteriye birlikte sunulmasıdır. Markalara kazandırdığı şey, her birinin tek başına kuramayacağı bir güvenceyi, erişimi ya da anlamı ortak üründe birleştirmektir. Bu kazancın bedeli, her markanın itibarının bir ölçüde ortağının davranışına bağlanmasıdır.

Ortak markalama, lisanslamadan bir noktada ayrılır. Lisansta marka sahibi adını başkasının ürününe kiralar ve üreticinin adı çoğu zaman arka planda kalır. Ortak markalamada ise iki marka da müşterinin gözü önündedir ve her biri ürüne kendi vaadini ekler.

Co-branding hangi biçimlerde kurulur?

Rao ve Ruekert’in MIT Sloan Management Review’da 1994’te yayımlanan çalışması, markaların aynı üründe sık sık bir arada var olduğuna dikkat çeker1. Yazarlar iki temel biçim tarif eder. Birincisi fiziksel ürün bütünleşmesidir; bu durumda bir ürün diğeri olmadan kullanılamaz ya da tüketilemez1. İkincisi tamamlayıcı kullanımın ortak tanıtımıdır; burada ürünler birbirinden bağımsız biçimde de kullanılabilir1. Yazarlar o dönem için IBM ile Intel’i birbirinden ayrılmaz bir çift olarak örnekler1.

Bu ayrım bugün üç pratik modele dönüşür. Bileşen markası (ingredient branding), bir markanın teknolojisinin başka bir markanın ürününde görünür kılınmasıdır. Ortak ürün, iki markanın imzasını taşıyan sınırlı ya da kalıcı bir koleksiyondur. Ortak markalı hizmet ise bir banka kartı ya da sadakat programı gibi iki kurumun müşteri ilişkisini birleştiren yapıdır. Üç modelde de ürün bir markanın üretimi, iki markanın vaadidir.

Bileşen markası nasıl çalışır?

GORE-TEX bu modelin iyi belgelenmiş bir örneğidir. Marka, kendini bir bileşen markası olarak tanımlar ve teknolojilerini içeren yüksek performanslı ürünleri doğrudan müşterileriyle birlikte geliştirdiğini belirtir2. Müşterileri arasında outdoor, spor ve yaşam tarzı markaları yer alır2. Markaya göre bu markaların güveni, ürün teknolojilerine ve sıkı test standartlarına dayanır2.

Modelin en dikkat çekici unsuru, bileşen markasının son kullanıcıya doğrudan söz vermesidir. “Guaranteed to Keep You Dry” vaadini taşıyan bir GORE-TEX ürününün su geçirmezliği, rüzgâr geçirmezliği ya da nefes alabilirliği tüketiciyi tatmin etmezse şirket ürünü onarır, değiştirir ya da bedelini iade eder3. Bu güvence ürünün kullanım ömrü boyunca geçerlidir3.

Bu yapı iki tarafın kazancını netleştirir. Ürünü kendi adıyla satan marka, bu ürüne bağımsız bir kalite güvencesi ekler. Bileşen markası ise ürününü doğrudan satmadığı tüketicinin zihninde yer edinir ve ortaklarına karşı pazarlık gücünü artırabilir. Güvencenin açıkça bileşen markasında olması, bir sorun çıktığında sorumluluğun kimde olduğu karışıklığını da önler.

Ortak ürün ve tasarımcı iş birlikleri ne kazandırır?

Ortak ürün modelinin perakendedeki bilinen örneklerinden biri H&M’in tasarımcı iş birlikleridir. Şirketin tarihçesine göre H&M ve Karl Lagerfeld 2004’te tasarımın bir fiyat sorunu olmadığını göstermek için güçlerini birleştirdi4. H&M bu ilk tasarımcı iş birliğinden sonra Stella McCartney, Roberto Cavalli, Versace ve Alexander Wang gibi isimlerle çalıştı4. Şirket bu iş birliklerinin amacını, tasarımı dünyanın dört bir yanındaki moda meraklıları için erişilebilir kılmak olarak tanımlar4. H&M, 2024’te konuk tasarımcı iş birliklerinin 20. yılını kutladı4.

Modelin mantığı karşılıklı ödünç almadır. Kitlesel perakendeci, kendi başına kuramayacağı bir tasarım prestijini kısa süreliğine üstlenir. Tasarımcı ise normalde ulaşamadığı geniş bir kitleye görünür olur. Bu tür iş birliklerinin sınırlı süreli koleksiyonlar olarak kurgulanması, tasarımcının fiyat konumunu korumasına yardım eder. İş birliği kalıcı bir ürün hattına dönüştüğünde bu koruma zayıflar.

Ortak markalı hizmetler nasıl işler?

Türkiye’den uzun soluklu bir örnek, bankacılık ile havacılık arasında kuruldu. Garanti BBVA, Miles&Smiles kartını 2000 yılından beri Türk Hava Yolları’nın resmi kredi kartı olarak tanıtır5. Bu yapıda bankanın kartı havayolunun sadakat programına bağlanır ve kart harcamaları mil olarak geri döner5.

Ortak markalı hizmetlerin üründen farkı süresidir. Bir koleksiyon sınırlı bir süre rafta kalırken ortak kart müşteriyle yıllarca ilişki kurar. Bu nedenle iki markanın hizmet kalitesi de sürekli olarak birbirine yansır. Kartla ilgili bir sorun havayolunun adını, uçuşla ilgili bir hayal kırıklığı da bankanın kartını etkileyebilir.

Uyum ve risk nasıl yönetilir?

Ortak markalamada uyum, iki markanın aynı müşteriye aynı anda anlamlı gelmesi demektir. Kategori uyumu, ürünlerin birlikte kullanılabilirliğini; imaj uyumu ise iki markanın değerlerinin çatışmamasını ifade eder. Uyumsuz bir eşleşme, ortaklık ne kadar dikkat çekici olursa olsun müşteride kafa karışıklığı yaratır.

Risk tarafında yakın tarihli bir örnek, adidas’ın Ye ile ortaklığıdır. Şirket 25 Ekim 2022’de Ye’nin son yorumlarını ve eylemlerini kabul edilemez, nefret içeren ve tehlikeli bulduğunu açıkladı6. adidas ortaklığı derhâl sonlandırdı, Yeezy markalı ürünlerin üretimini durdurdu ve Ye ile şirketlerine yapılan tüm ödemeleri kesti6. Şirket bu kararın 2022 net kârına kısa vadede 250 milyon euroya varan olumsuz etki yapmasını beklediğini duyurdu6. Aynı açıklamada, ortaklık kapsamındaki mevcut ürünlerin tüm tasarım haklarının adidas’a ait olduğu belirtildi6.

Örnek iki dersi birlikte verir. Ortağın davranışı, ortak ürünün değerini bir gün içinde tersine çevirebilir. Tasarım haklarının kimde olduğu ise ayrılık anındaki zararın büyüklüğünü belirler. Ortaklığın yönetişim kurgusu ayrı bir planlama konusudur, ama riskin farkındalığı ilk tasarım kararıyla başlar.

Co-branding, iki markanın güvenini tek bir ürünün üzerine koyar. Doğru kurulduğunda müşteri her iki markadan da bir şey alır ve ortak ürün iki markanın toplamından daha inandırıcı hâle gelir. Yanlış kurulduğunda ise iki marka aynı hatanın bedelini birlikte öder. Belirleyici olan ortaklığın parlaklığından çok, iki vaadin müşterinin zihninde birbirini tamamlayıp tamamlamadığıdır.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Akshay R. Rao ve Robert W. Ruekert, “Brand Alliances as Signals of Product Quality”, MIT Sloan Management Review, 1994. sloanreview.mit.edu
  2. 2.W. L. Gore & Associates, “Our brand partners”, gore-tex.com, t.y. gore-tex.com
  3. 3.W. L. Gore & Associates, “Guarantee & returns”, gore-tex.com, t.y. gore-tex.com
  4. 4.H&M Group, “History”, hmgroup.com, t.y. hmgroup.com
  5. 5.Garanti BBVA, “Miles&Smiles Garanti BBVA kredi kartı”, garantibbva.com.tr, t.y. garantibbva.com.tr
  6. 6.adidas, “adidas terminates partnership with Ye immediately”, adidas-group.com, 2022. adidas-group.com

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar