Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka Yönetimi

Marka Değişim Sürecinde Müşteri Kaybı Nasıl Önlenir?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Marka değişim sürecinde müşteri kaybı, müşterinin markayı tanımasını sağlayan işaretleri bir anda koparmadan, değişikliği önceden ve gerekçesiyle anlatarak önlenir. Eski ve yeni kimliğin bir süre birlikte yaşatılması ve dijital adreslerin kalıcı yönlendirmelerle taşınması da aynı planın parçasıdır. Risk en çok markaya en bağlı müşterilerde yoğunlaşır. Bu nedenle geçiş planı, yeni kimliğin estetiğinden çok mevcut müşterinin markayı bulmaya ve tanımaya devam edip etmeyeceği sorusuyla kurulmalıdır.

Yeniden markalaşma (rebranding) kararı alındıktan sonra işin zor kısmı başlar. Karar toplantı odasında verilir, sonucu ise rafta, arama sonuçlarında ve müşteri hizmetleri hattında ortaya çıkar. Bu yazı kararın gerekçesinden çok geçişin yönetimini ele alıyor.

Yeniden markalaşma neden müşteri kaybına yol açabilir?

Müşteri bir markayı her alışverişte baştan değerlendirmez. Raftaki rengi, logodaki biçimi, sitenin adresini tanır ve kararını bu işaretlere yaslanarak hızla verir. Değişiklik bu işaretleri ortadan kaldırdığında alışkanlıkla verilen karar yeniden düşünülen bir karara dönüşür. Rakipler için fırsat bu yeniden düşünme anında doğar.

Akademik bulgular riskin kimde yoğunlaştığını gösterir. Walsh, Winterich ve Mittal, 632 katılımcıyla New Balance ve Adidas logoları üzerinde bir alan deneyi yürüttü1. Köşeli bir logo ne kadar yuvarlatıldıysa, markaya güçlü bağlılık duyan tüketiciler yeni logoyu o kadar olumsuz değerlendirdi1. Bağlılığı zayıf tüketiciler ise aynı değişikliğe olumlu tepki verdi1. Yazarlar, marka unsurlarını değiştiren şirketlerin en önemli müşterileri üzerindeki olası olumsuz etkinin farkında olması gerektiğini vurgular1.

Bu bulgu yönetim için rahatsız edici bir denge kurar. Yeniden markalaşma çoğu zaman yeni müşteri çekmek için yapılır. Bedelini ilk ödeyen ise gelirin büyük kısmını taşıyan sadık müşteri olabilir.

Tropicana 2009 örneği ne öğretir?

PepsiCo, Tropicana Pure Premium portakal suyunun ambalajını yenilediğinde markanın uzun süredir kullandığı pipetli portakal sembolünü bir bardak portakal suyu görseliyle değiştirdi2. NPR’ın 23 Şubat 2009 tarihli haberine göre bazı müşteriler, yeni kutunun sıradan bir market markasına benzediğini yazarak şirkete şikâyette bulundu2. Haberde, şirketin tüketici talebine boyun eğerek kararından döndüğü ve eski tasarımın ertesi ay raflara döneceği aktarıldı2. Bir şirket yöneticisi, bazı tüketicilerin özgün ambalajla kurduğu derin duygusal bağı hafife aldığını New York Times’a söyledi2. Ad Age ise Nisan 2009’da ürün hattının satışlarının yeniden markalaşmanın ardından yüzde 20 düştüğünü bildirdi3.

Örnekteki kaybın kaynağı estetik bir tercihten çok bir tanıma sorunudur. Pipetli portakal, rafta ürünü hızla bulduran ayırt edici bir marka unsuruydu (distinctive brand asset). Yeni ambalaj bu kısayolu sildi ve ürünü müşterinin gözünde market markalarıyla aynı görsel kümeye yerleştirdi. Aynı rafta duran rakip ürünler, müşterinin aradığını bulamadığı böyle bir anda doğal seçenek hâline gelir.

Değişiklik müşteriye nasıl duyurulmalı?

BBC’nin 12 Ekim 2010 tarihli haberine göre ABD’li giyim perakendecisi Gap, yeni logosunu tanıtımından bir hafta sonra geri çekti4. Karar, internette gelen yoğun yorumların ardından alındı4. Yirmi yılı aşkın süredir kullanılan mavi kutulu logo için şirketin Facebook sayfasına 2.000’den fazla yorum yazılmıştı4. Gap’in Kuzey Amerika başkanı, şirketin çevrim içi toplulukla etkileşim fırsatını kaçırdığını kabul etti4. Logoyu bir gün yeniden geliştirmeleri gerekirse bunu farklı bir yolla yapacaklarını da ekledi4.

İki örnek aynı dersi farklı kanallarda verir. Müşteri değişikliği ilk kez rafta ya da ekranda hazırlıksız biçimde gördüğünde tepkisi kayıp duygusu üzerinden kurulur. Duyurunun değişikliğin nedenini, müşteriye ne kazandıracağını ve neyin aynı kalacağını birlikte anlatması gerekir. Ürün, fiyat, hizmet ve iletişim kanalları aynı kalıyorsa bunu açıkça söylemek kaygıyı azaltır. En bağlı müşteri grubu ise duyurudan önce dinlenmelidir. Gap’in kaçırdığını kabul ettiği etkileşim, bu ön dinleme adımıdır.

Köprü dönemi nasıl kurulur?

Köprü dönemi (transition period), eski ve yeni kimliğin bir süre yan yana kullanıldığı ara evredir. Amaç, müşterinin yeni işareti eski işaretle ilişkilendirmesine zaman tanımaktır. Mastercard, Ocak 2019’da adını marka işaretinden belirli bağlamlarda çıkardığını açıkladı5. Şirketin pazarlama yöneticisi, insanların yüzde 80’inden fazlasının sembolü adı olmadan kendiliğinden tanıdığını belirterek bu adıma hazır olduklarını söyledi5.

Örnekteki sıra öğreticidir. Önce tanınırlık ölçüldü, eşik aşıldıktan sonra eski unsur kaldırıldı. Değişiklik de tüm temas noktalarına birden yayılmak yerine belirli bağlamlarla sınırlandı5. Ad değişikliklerinde benzer bir yol izlenebilir. Yeni ad bir süre eski adla birlikte kullanılır, eski ad önce ikincil konuma, sonra açıklama satırına iner. Eski adın tamamen kalkacağı an takvimden çok ölçüme göre belirlenir.

Logo ve ambalaj geçişinde de aynı ilke geçerlidir. Walsh ve arkadaşlarının bulgusu, bağlı müşterinin olumsuz tepkisinin değişikliğin derecesiyle arttığını gösterir1. Renk, biçim ya da sembol gibi en tanınır unsur korunup diğerleri yenilendiğinde müşteri markayı tanımaya devam eder.

SEO ve dijital geçiş nasıl yönetilir?

Ad değişikliği çoğu zaman alan adı değişikliğini de getirir. Dijital tarafta müşteri kaybı, eski adresin çalışmaması ya da arama görünürlüğünün düşmesi biçiminde yaşanır. Google’ın site taşıma rehberi, eski URL’lerden yenilerine bir eşleme hazırlanmasını ve hem eski hem yeni adreslerdeki trafiğin izlenmesini önerir6. Rehber mümkünse 301 ve 308 gibi kalıcı yönlendirmelerin kullanılmasını ve zincirleme yönlendirmelerden kaçınılmasını ister6.

Rehberin marka ekipleri için en öğretici önerisi, her seferinde tek bir şeyi değiştirmektir6. Google, önce yeni alan adına taşınmayı, ardından site düzenini değiştirmeyi örnek verir6. Search Console’un adres değişikliği aracına ilişkin yardım sayfası da taşımanın yeni içerik tasarımı ve URL yapısıyla birleştirilmesi hâlinde büyük olasılıkla trafik kaybı yaşanacağını belirtir7. Yeniden markalaşma projelerinde ise yeni ad, yeni tasarım ve yeni site aynı gün yayına alınmak istenir. Dijital geçişte riskin büyüdüğü yer bu istektir.

Beklentiyi doğru kurmak da gerekir. Taşıma sırasında sıralamada geçici bir dalgalanma olabilir ve orta büyüklükteki sitelerde yeni adreslerin kademeli olarak görünmesi birkaç hafta ya da daha uzun sürebilir6. Yönlendirmeler mümkün olduğunca uzun süre, genellikle en az bir yıl korunmalıdır6. Google, eski alan adının başkalarınca alınıp kötüye kullanılmasını önlemek için en az bir yıl daha yenilenmesini önerir7. Müşterilerin bir süre eski adla arama yapacağı da hesaba katılmalıdır. Yeni sitede eski adın açıkça geçtiği bir duyuru sayfası, bu aramaları karşılayan basit bir köprü işlevi görür.

Marka değişiminde müşteri kaybı çoğu zaman yeni kimliğin zayıflığından doğmaz. Eski kimliğin müşteri için hangi işi gördüğünün hesaba katılmamasından doğar. Geçişi başarılı kılan, müşterinin markayı bulma, tanıma ve ona güvenme alışkanlığını yeni kimliğe adım adım taşımaktır. Bu alışkanlık korunduğunda yeni kimlik zamanla kendi işaretlerini kurar.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Michael F. Walsh, Karen Page Winterich ve Vikas Mittal, “Do logo redesigns help or hurt your brand? The role of brand commitment”, Journal of Product and Brand Management, 19(2), 2010. pure.psu.edu
  2. 2.NPR, “Consumers Reject New Tropicana Carton”, Morning Edition, 2009. npr.org
  3. 3.Natalie Zmuda, “Tropicana Line’s Sales Plunge 20% Post-Rebranding”, Ad Age, 2009. adage.com
  4. 4.BBC News, “Gap scraps new logo after online outcry”, BBC, 2010. bbc.co.uk
  5. 5.Mastercard, “Mastercard evolves its brand mark by dropping its name”, mastercard.com, 2019. mastercard.com
  6. 6.Google Arama Merkezi, “Bir siteyi taşıma”, Google for Developers, t.y. developers.google.com
  7. 7.Google, “Adres değişikliği aracı”, Search Console Yardımı, t.y. support.google.com

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar