Makaleler·Müşteri Deneyimi
Müşteri Kaybı Nasıl Azaltılır?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Müşteri kaybı dört adımla azaltılır. Kayıp doğru ölçülür, ayrılmadan önce beliren işaretler izlenir, ayrılma nedenleri müşterinin kendi sözlerinden öğrenilir ve müdahaleler müşteri değerine göre önceliklendirilir. Amaç her müşteriyi ne pahasına olursa olsun tutmak yerine, değer yaratan ilişkileri uzatmaktır. İptali zorlaştırarak elde tutmak ise kısa vadeli bir kazanç gibi görünse de müşterinin güvenini ve markanın itibarını zedeler.
Müşteri kaybı (churn) çoğu şirkette bir oran olarak raporlanır, oysa yönetilebilmesi için bir süreç olarak ele alınması gerekir. Bu yazı ölçümden ekonomiye, erken uyarıdan müdahaleye kadar bu süreci adım adım ele alır.
Müşteri kaybı nasıl ölçülür?
En basit ölçü dönemsel kayıp oranıdır. Dönem içinde ayrılan müşteri sayısı, dönem başındaki müşteri sayısına bölünür. Abonelik gibi sözleşmeli ilişkilerde ayrılma anı bellidir, çünkü müşteri iptal eder ya da sözleşmeyi yenilemez. Perakende ve restoran gibi sözleşmesiz ilişkilerde ise ayrılma gözlenmez, satın almanın kesilmesinden çıkarılır.
Toplam oran yanıltıcı olabilir. Fader ve Hardie’ye göre aynı dönemde kazanılan müşterilerden oluşan bir grupta, yani kohortta, elde tutma oranları zamanla genellikle artar1. Bu dinamiğin büyük ölçüde farklı eğilimlere sahip müşterilerden oluşan bir kitledeki ayıklanma etkisinden kaynaklandığı düşünülür1. Ayrılmaya yatkın müşteriler erken gider, kalanlar daha bağlıdır. Hesap tek bir elde tutma oranıyla yapıldığında müşteri tabanının kalan değeri olduğundan düşük tahmin edilir1. Bu yüzden kayıp, kazanım dönemine göre ayrılmış kohortlar üzerinden izlenir.
Müşteri yaşam boyu değeri neden karar ölçütüdür?
Müşteri yaşam boyu değeri (customer lifetime value), bir müşterinin ilişki boyunca bırakacağı kârın bugünkü değeridir. Fader ve Hardie, bu kavramın müşteri tabanının ve dolayısıyla şirketin değerlenmesine doğru genişletildiğini belirtir1. Elde tutma kararlarında bu değer, hangi müşteri için ne kadar çaba harcanacağını belirler.
Müşterilerin değeri birbirinden farklıdır. Bain’den Fred Reichheld, her müşterinin kârlı ve uzun soluklu olma potansiyeli taşımadığını yazar2. Ona göre ilişki yatırımı, bu potansiyeli taşıyan alt gruba yöneltilmelidir2. Reichheld’in aktardığı örnekte Vanguard, bir fona 40 milyon dolar yatırmak isteyen kurumsal bir yatırımcıyı reddetti2. Şirket, müşterinin parayı kısa sürede çekeceğinden ve bunun mevcut yatırımcılara ek maliyet yükleyeceğinden şüphelenmişti2. Kaybı azaltmak bazen yanlış müşteriyi baştan kazanmamakla başlar.
Müşteri kaybını önceden haber veren işaretler nelerdir?
Ayrılma çoğu zaman davranışta önceden iz bırakır. Son satın almadan bu yana geçen süre, satın alma sıklığı ve harcama tutarı (recency, frequency, monetary, RFM), sadakati ve müşteri değerini değerlendirmede kullanılan klasik göstergelerdir4. Abonelik işlerinde kullanım sıklığındaki düşüş, destek taleplerindeki artış ve ödeme sorunları da benzer işlev görür.
Anket sinyalleri de yol gösterir. Bain’e göre eleştirmen konumundaki müşterilerin kayıp ve ayrılma oranları yüksektir5. Ancak bir geri bildirim talebinin yanıt oranı tek haneli düşük düzeylerde kalabilir ve bu durum, müşterilerin çoğunun ne düşündüğü konusunda şirketi neredeyse kör bırakır6. Bain’in tahmine dayalı NPS yaklaşımı, müşterinin destekçi, pasif ya da eleştirmen olduğunu anket olmadan da verilerden çıkarsamayı amaçlar6. Davranış verisi ile tutum verisi birlikte okunduğunda erken uyarı daha güvenilir hale gelir.
Müşteriler neden ayrılır?
Ayrılma nedenleri kabaca üç grupta toplanır. İlk grup şirketin kontrolündedir ve hizmet hataları, fiyat ile değer arasındaki dengesizlik ve karmaşık süreçler bu gruba girer. İkinci grup rakipten gelir, daha iyi bir teklif ya da yeni bir ürün gibi. Üçüncü grup müşterinin hayatındaki değişikliklerdir, taşınma, ihtiyacın sona ermesi ya da bütçe kısıtı gibi. İlk iki grup yönetilebilir, üçüncüsü öngörülüp planlanabilir.
Nedenleri öğrenmenin en güvenilir yolu müşterinin kendi sözleridir. Cambridge Service Alliance araştırmacılarının geliştirdiği model, müşterilerin neden ayrıldığını anlamak için onların serbest yorumlarını kullanır4. Ayrılan müşteriyle yapılan kısa bir çıkış görüşmesi, iptal formundaki tek seçimlik nedenden çok daha zengin bilgi verir. Bu yorumlar düzenli olarak sınıflandırıldığında hangi nedenin hangi segmentte büyüdüğü görünür.
Elde tutmanın ekonomisi ne söyler?
Pazarlama yazınında dolaşan rakamlar dikkatle okunmalıdır. Harvard Business Review’daki bir yazı, yeni müşteri kazanmanın mevcut müşteriyi tutmaktan 5 ile 25 kat pahalı olduğu bilgisini araştırmaya ve sektöre göre değiştiği kaydıyla aktarır3. Aynı yazı, elde tutma oranındaki yüzde 5’lik artışın kârı yüzde 25 ile 95 artırdığı bulgusunu Bain’den Fred Reichheld’in araştırmasına dayandırır3. Reichheld’in Bain notunda ise örnek finansal hizmetlerle sınırlıdır ve bu sektörde elde tutmadaki yüzde 5’lik artışın kârı yüzde 25’ten fazla artırdığı belirtilir2.
Rakamın kendisinden çok arkasındaki mekanizma genellenebilir. Reichheld’e göre geri dönen müşteriler zamanla daha çok satın alır ve onlara hizmet vermenin işletme maliyeti düşer2. Bu müşteriler başkalarını da şirkete yönlendirir ve tanımadıkları bir rakibe geçmek yerine çoğu zaman fiyat primi ödemeyi kabul eder2. Bir markanın elde tutma ekonomisi, bu dört etkinin kendi verisinde ne kadar güçlü olduğuna bakılarak hesaplanır.
Hangi müdahaleler kaybı azaltır, hangileri ters teper?
Etkili müdahaleler kaybın nedenine göre seçilir. Yeni müşterilerde erken kayıp yüksekse sorun çoğu zaman ilk deneyimdedir ve kurulum, eğitim ya da ilk teslimat süreci iyileştirilir. Hizmet hatasından kaynaklanan kayıpta eleştirmene hızlı dönüş ve telafi işe yarar. Fiyat kaynaklı kayıpta indirimden önce müşterinin kullandığı değere uygun bir paket sunmak, marjı koruyarak ilişkiyi sürdürebilir.
Elde tutma teklifleri de reklam gibi sınanmalıdır. En yüksek risk taşıyan müşteri, müdahaleye en çok yanıt veren müşteri olmayabilir. Teklif bir kontrol grubunu dışarıda bırakarak uygulandığında, kaybın gerçekten azalıp azalmadığı ve teklifin maliyetini karşılayıp karşılamadığı görülür.
Ters tepen yol iptali zorlaştırmaktır. Ayrılmaya karar vermiş bir müşteriyi uzun formlar, telefon zorunluluğu ya da gizlenmiş iptal düğmeleriyle tutmak, kaybı birkaç ay erteler ama ayrılığı öfkeli bir ayrılığa dönüştürür. Bu müşteri artık markayı çevresine kötü bir deneyimle anlatır. İyi bir iptal süreci kaydolmak kadar kolaydır, ayrılma nedenini sorar ve geri dönüş için kapıyı açık bırakır.
Müşteri kaybını azaltmanın en sağlam yolu, ayrılma anını yönetmekten çok o ana götüren nedenleri erken görmek ve ortadan kaldırmaktır. Kayıp oranı bir sonuçtur. İlk deneyimin kalitesi, verilen sözün tutulması ve doğru müşterinin seçilmesi bu sonucu belirleyen girdilerdir. Çıkış kapısı daraltılarak tutulan müşteri ilk fırsatta ayrılır ve deneyimini başkalarına da anlatır. İlişkiyi sürdürmeye değer kılan şirket ise kaybı kriz anlarında yönetmek yerine her gün sessizce azaltır.
Konuyla ilgili yazılar.
- NPS skorunun marka yönetiminde kullanımı. Eleştirmen sinyallerinin nasıl toplanıp kapalı döngüyle eyleme dönüştürüldüğünü anlatır.
- Sadakat programlarının tasarımı. Elde tutmayı destekleyen ödül yapılarını ve maliyetlerini ele alır.
- Müşteri deneyiminin marka tercihine etkisi. Erken kaybı belirleyen ilk deneyim ve temas noktalarını inceler.
- Müşterinin her isteğinin karşılanmaması. Her müşteriyi her koşulda tutmaya çalışmanın markaya bedelini yorumlar.
Kaynakça
- 1.Peter S. Fader, Bruce G. S. Hardie, “Customer-Base Valuation in a Contractual Setting: The Perils of Ignoring Heterogeneity”, Marketing Science (IDEAS özeti), 2010. ideas.repec.org
- 2.Fred Reichheld, “Prescription for Cutting Costs”, Bain & Company, 2001. media.bain.com
- 3.Amy Gallo, “The Value of Keeping the Right Customers”, Harvard Business Review, 2014. hbr.org
- 4.Mohamed Zaki, Dalia Kandeil, Andy Neely, Janet R. McColl-Kennedy, “The Fallacy of the Net Promoter Score: Customer Loyalty Predictive Model”, Cambridge Service Alliance, 2016. cambridgeservicealliance.eng.cam.ac.uk
- 5.Bain & Company, “Measuring Your Net Promoter Score”, Net Promoter System, t.y. netpromotersystem.com
- 6.Bain & Company, “Predictive NPS”, Net Promoter System, t.y. netpromotersystem.com
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

