Makaleler·Pazarlama Ölçümü
NPS Skoru Nedir ve Marka Yönetiminde Nasıl Kullanılır?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
NPS skoru (Net Promoter Score), müşterilere markayı bir arkadaşına ya da meslektaşına tavsiye etme olasılıklarını 0 ile 10 arasında soran tek bir soruya dayanan sadakat göstergesidir2. Skor, 9 ya da 10 veren destekçilerin yüzdesinden 0 ile 6 arasında puan veren eleştirmenlerin yüzdesi çıkarılarak hesaplanır2. Marka yönetimindeki asıl değeri ise skorun kendisinden çok, puanların nedenlerini toplamaktan ve bu nedenleri karara dönüştürmekten gelir.
Bain’e göre aralarında Fortune 1000 şirketlerinin üçte ikisinin de bulunduğu binlerce şirket bu skoru hesaplıyor3. Bu yaygınlık, skorun basitliğinden gelir. Aynı basitlik, sınırlarının iyi bilinmesini de gerektirir. Bu yazı skorun kökenini, hesaplanmasını, eleştirilerini ve marka kararlarındaki yerini ele alır.
NPS nereden çıktı?
NPS, Bain & Company’den Fred Reichheld’in Harvard Business Review’un Aralık 2003 sayısında yayımlanan makalesiyle tanındı1. Reichheld’e göre şirketler müşteri memnuniyetini ölçen karmaşık araçlara çok zaman ve para harcıyor, ama yanlış şeyi ölçüyordu1. Bain’in anlatımına göre Reichheld ve ekibi, müşteri yaşam boyu değerinin (customer lifetime value) en iyi tek soruluk göstergesini arıyordu3. Ekibin derlediği 14 sektör vakasının 11’inde hiçbir soru davranışı tavsiye sorusu kadar güçlü tahmin etmedi3.
Bain’e göre tavsiye sorusu en iyi sonucu olgun ve rekabetçi sektörlerin çoğunda verdi3. Bu ayrıntı önemlidir, çünkü yöntemin iddiası her sektör için aynı güçte kurulmadı. Net Promoter ve NPS adları bugün Bain & Company, NICE Systems ve Fred Reichheld’in tescilli markalarıdır2.
NPS nasıl hesaplanır?
Ana soru “Bizi bir arkadaşınıza ya da meslektaşınıza tavsiye etme olasılığınız nedir?” biçimindedir ve yanıtlar 0’dan 10’a kadar puanlanır2. 9 ve 10 verenler destekçi (promoter), 7 ve 8 verenler pasif (passive), 0 ile 6 arası verenler eleştirmen (detractor) olarak sınıflanır2. NPS, destekçi yüzdesinden eleştirmen yüzdesinin çıkarılmasıyla bulunur ve eksi 100 ile artı 100 arasında bir değer alır2.
Örneğin 200 yanıtın 90’ı destekçi, 60’ı pasif ve 50’si eleştirmense destekçi oranı yüzde 45, eleştirmen oranı yüzde 25 olur. Bu durumda NPS 20’dir. Pasifler hesaba doğrudan girmez, ama Bain onların tekrar satın alma ve tavsiye oranlarının destekçilerden yüzde 50’ye varan ölçüde düşük olduğunu belirtir2. Skorun yanında sorulan ikinci soru puanın nedenidir. Bain, müşteriye puanı neden verdiğini kendi sözleriyle sormanın eyleme geçmeyi mümkün kıldığını vurgular3.
Hangi NPS türü hangi soruya cevap verir?
Bain üç tür NPS geri bildirimi tanımlar, rekabetçi kıyas, ilişki ve deneyim NPS’i6. Rekabetçi kıyas NPS’i, çift kör bir tasarımla ve üçüncü bir taraf aracılığıyla toplanır ve rakiplerin skorlarıyla karşılaştırılır6. Bain’e göre sadece kendi müşterilerine yapılan anket, markadan hoşlanmayanların katılmaya zahmet etmemesi yüzünden yanıtlayıcı yanlılığı yaratır ve kıyas ölçümü bu yanlılığı giderir6.
İlişki NPS’i belirli bir tetikleyici olmadan, genellikle yılda bir iki kez sorulur6. Deneyim NPS’i ise çevrim içi bir işlem ya da müşteri hizmetleri görüşmesi gibi belirli bir eylemin ardından tetiklenir6. Bain bu iki skorun doğrudan karşılaştırılmamasını ve müşteriye en fazla üç ayda bir anket gönderilmesini önerir6. Marka konumunu anlamak için kıyas, ilişkinin sağlığını izlemek için ilişki, temas noktası kalitesini yönetmek için deneyim skoru kullanılır.
NPS’in sınırları ve eleştirileri nelerdir?
En bilinen eleştiri, Keiningham ve arkadaşlarının Journal of Marketing’de yayımlanan 2007 tarihli çalışmasıdır4. Araştırmacılar Norveç Müşteri Memnuniyeti Barometresi’nden 21 firmaya ve 15.500’ü aşkın görüşmeye ait boylamsal veriyi kullandı4. Reichheld’in örnek gösterdiği sektörlerde NPS’in diğer ölçülere göre açık üstünlüğe sahip olduğu iddiasını yineleyemediler4.
Cambridge Service Alliance’ın 2016 tarihli çalışma raporu iki sınırı daha öne çıkarır5. NPS bir sadakat göstergesi olarak kullanılabilir, ama düşük bir skorun kök nedenini açıklamaz5. Araştırmacıların B2B bağlamındaki analizi de NPS ölçümünün gerçek davranışla her zaman örtüşmediğini gösterdi5.
Skorun matematiği de bilgi kaybına yol açar. Yüzde 50 destekçisi ve yüzde 50 eleştirmeni olan bir marka ile bütün müşterileri pasif olan bir marka aynı skoru, sıfırı alır. Oysa bu iki markanın yönetim sorunları birbirinden çok farklıdır. Bain’in kendi analizine göre bile NPS, çoğu sektörde rakipler arasındaki organik büyüme farklarının kabaca yüzde 20 ile 60’ını açıklar7. Aynı kaynak, ipotek bankaları arasında en yüksek NPS’e sahip olan HomeBanc’ın 2007 ipotek krizinde iflasa sürüklendiğini hatırlatır7.
Kapalı döngü geri bildirim nasıl işler?
Kapalı döngü (closed loop), geri bildirimi bir rapor kalemi olmaktan çıkarıp müşteriyle yeniden temasa dönüştürür. Bain’e göre iyi uygulamada şirket, geri bildirimi öğrenme fırsatı sunan müşterilere geri döner ve böylece döngüyü kapatır6. Bain bu uygulamaları iç döngü, ekip toplantısı (huddle) ve dış döngü olarak sınıflar6.
Pratikte iç döngü, eleştirmen puanını müşteriye temas eden ekibe ve yöneticisine hızla ulaştırır. Ekip müşteriyi arar, sorunu dinler, mümkünse çözer ve öğrendiğini paylaşır. Dış döngü ise tek bir ekibin çözemeyeceği fiyat, politika ya da ürün sorunlarını yönetim gündemine taşır. Döngü kapanmadığında NPS, müşteriden bilgi isteyip karşılığında hiçbir şey vermeyen bir ankete dönüşür.
NPS marka kararlarında nasıl kullanılır?
Marka yönetiminde NPS’in en verimli kullanımı, skorun ardındaki açık uçlu yanıtları sistematik olarak okumaktır. Destekçilerin kendi sözleriyle övdüğü özellikler, markanın müşteri gözündeki gerçek farkını gösterir. Eleştirmenlerin tekrarlayan şikâyetleri ise marka vaadinin nerede tutulmadığını ortaya koyar. Bu iki liste, konumlandırma ve iletişim kararlarına ölçek sorularından daha somut malzeme sağlar.
Skor, segment düzeyinde de anlam kazanır. Bain, skorun şirket genelinin yanında her iş birimi, ürün, mağaza ya da müşteri hizmetleri ekibi için izlenebileceğini belirtir2. Cambridge araştırmacıları ise tutumsal ve davranışsal verinin birleştirilmesini önerir5. Tavsiye niyeti, tekrar satın alma ve iptal verisiyle yan yana okunduğunda hangi segmentin gerçekten sadık olduğu görünür hale gelir.
NPS’in gücü sorduğu soruda, zaafı ise ürettiği tek sayıdadır. Skoru prim ve hedef konusu yapan şirket kısa sürede ölçümü yönetmeyi öğrenir, nedenleri dinleyen şirket ise müşteri ilişkisini yönetmeyi öğrenir. Marka açısından değerli olan, skorun birkaç puan yükselmesinden çok destekçilerin neden destekçi olduğunu ve eleştirmenlerin neyi affetmediğini bilmektir.
Sık sorulan sorular.
- İyi bir NPS skoru kaç olmalıdır?Evrensel bir eşik yoktur, çünkü skor sektöre, ülkeye ve ölçüm türüne göre değişir. Anlamlı kıyas, aynı yöntemle ölçülen rakip skorlarıyla yapılır6.
- Düşük yanıt oranı NPS’i nasıl etkiler?Yanıt oranı düştükçe skor, ankete katılmaya istekli müşterilerin görüşünü yansıtır. Bain de memnun olmayan müşterilerin anketi yanıtlamaya değer bulmayabileceği uyarısını yapar6.
- NPS ile müşteri memnuniyeti ölçüsü arasındaki fark nedir?Müşteri memnuniyeti ölçüsü (customer satisfaction, CSAT) belirli bir deneyimden duyulan memnuniyeti sorar. NPS ise markayı başkasına önerme niyetini ölçer ve müşterinin kendi itibarını markaya bağlamaya hazır olup olmadığını yoklar.
Konuyla ilgili yazılar.
- Müşteri kaybını azaltmanın yolları. Eleştirmen sinyallerinin ayrılma riskine nasıl dönüştüğünü ve elde tutmanın ekonomisini anlatır.
- Müşteri algısının ölçülmesi. NPS’in ötesinde marka imajını ve çağrışımları ölçen yöntemleri tanıtır.
- Müşteri deneyiminin marka tercihine etkisi. Deneyim NPS’inin izlediği temas noktalarını marka tercihi açısından ele alır.
- İnternet yorumlarının marka itibarına etkisi. Tavsiye niyetinin kamuya açık yorumlara nasıl yansıdığını inceler.
- Markanın müşterisine verdiği söz. Eleştirmen şikâyetlerinin işaret ettiği vaat açığını marka sözü üzerinden yorumlar.
Kaynakça
- 1.Frederick F. Reichheld, “The One Number You Need to Grow”, Harvard Business Review, 2003. hbr.org
- 2.Bain & Company, “Measuring Your Net Promoter Score”, Net Promoter System, t.y. netpromotersystem.com
- 3.Bain & Company, “The History of Net Promoter”, Net Promoter System, t.y. netpromotersystem.com
- 4.Ipsos, “Net Promoter, A Longitudinal Examination” (Keiningham, Cooil, Andreassen, Aksoy, Journal of Marketing çalışmasının özeti), 2007. ipsos.com
- 5.Mohamed Zaki, Dalia Kandeil, Andy Neely, Janet R. McColl-Kennedy, “The Fallacy of the Net Promoter Score: Customer Loyalty Predictive Model”, Cambridge Service Alliance, 2016. cambridgeservicealliance.eng.cam.ac.uk
- 6.Bain & Company, “Three Types of Net Promoter Scores”, Net Promoter System, t.y. netpromotersystem.com
- 7.Bain & Company, “How the Net Promoter Score Relates to Growth”, Net Promoter System, t.y. netpromotersystem.com
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

