Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Müşteri Deneyimi

Sadakat Programları Nasıl Tasarlanır?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Bir sadakat programı, önce hangi müşteri davranışını değiştireceğine karar verilerek tasarlanır. Model, ödül, veri ve maliyet kararları bu hedefe göre şekillenir. Araştırmalar, programların sadakati sıfırdan yaratmaktan çok ürünün sunduğu değeri güçlendirdiğinde işe yaradığını gösterir1. Bu yüzden sağlam bir tasarım kart ya da uygulama seçiminden önce markanın değer önerisiyle başlar.

Sadakat programı (loyalty program), tekrar eden alımı ödüllendiren yapılandırılmış bir ilişki sistemidir. Puan biriktirme, statü kademeleri ve ücretli üyelik bu sistemin yaygın biçimleridir. Her biri farklı bir müşteri psikolojisine dayanır ve işletmeye farklı bir maliyet yükü getirir.

Sadakat programı hangi sorunu çözmek için kurulur?

Dowling ve Uncles, davranışsal sadakat araştırmalarını incelediği çalışmada programların pazar yapısını temelden değiştirmediğini ileri sürer. Yazarlara göre bu programlar ek marka sadakati yaratmadan pazarlama harcamasını artırır1. Aynı çalışmaya göre sık alınan pek çok tüketim ürününde alıcıların ancak yüzde 10 kadarı bir yıl boyunca tek markaya tam sadık kalır1. Avrupalı iş seyahatçilerinin yüzde 80’inden fazlası da birden çok sık uçan yolcu programına üyedir1.

Bu tablo tasarımın hedefini gerçekçi kılar. Müşterinin tek bir markaya bağlanmasını beklemek yerine, markanın müşterinin alışveriş repertuvarındaki payını artırmak daha ulaşılabilir bir amaçtır. Program hedefi bu nedenle ölçülebilir bir davranışla tanımlanır. Alım sıklığı, sepet tutarı ya da yeni bir kategoriyi deneme bu davranışlara örnektir. Hedef belirsiz kaldığında ödül bütçesi, müşterinin zaten yapacağı alımları da sübvanse etmeye başlar.

Puan, kademe ve ücretli üyelik arasında nasıl seçim yapılır?

Puan modeli en sade yapıdır. Her alım bir birim kazandırır ve belirli bir eşikte ödül açılır. Kahve, yakıt ya da gıda perakendesi gibi sık ve düşük tutarlı alım yapılan kategorilerde anlaşılır olması avantaj sağlar.

Kademe modeli (tiered program) ödülün yanına statüyü ekler. Drèze ve Nunes’in çalışması, en üst kademedeki seçkin üye sayısı arttıkça statü algısının sulandığını gösterir. Alta yeni bir kademe eklemek ise üstteki statüyü güçlendirir3. Aynı araştırmada statüye hak kazanamayan müşteriler de çok kademeli hiyerarşileri tercih etmiştir3. Buradan çıkan ilke açıktır. Üst kademe dar tutulur, giriş kademesi ise çoğunluğa ilerleme duygusu verir.

Ücretli üyelik modelinde müşteri ayrıcalıklar için peşin bedel öder. Amazon, Prime’ı 2005’te bir milyon üründe sınırsız iki günlük teslimatla yıllık 79 dolara başlatmıştır4. Şirket yedi yıl içinde kapsamdaki ürün sayısını bir milyondan 15 milyona çıkarmış ve fiyatı aynı tutmuştur4. Bu örnek ücretli modelin temel koşulunu gösterir. Üye, ödediği bedelin karşılığını kısa sürede ve tekrar tekrar görebilmelidir.

Ödül yapısı müşteriyi nasıl harekete geçirir?

Ödül yapısının en güçlü etkisi hedefe yakınlık duygusundan gelir. Kivetz, Urminsky ve Zheng’in gerçek bir kafe ödül programındaki saha çalışmasında üyeler ödül kahveye yaklaştıkça daha sık alım yapmıştır2. Program boyunca iki alım arasındaki süre ortalama yüzde 20 kısalmıştır2. Araştırmacılar ilerleme yanılsamasını da sınamıştır. İki hazır bonus damgası bulunan 12 damgalık kartı alan müşteriler, gereken on alımı normal 10 damgalık kartı alanlardan daha hızlı tamamlamıştır2.

Aynı çalışma tasarımın zayıf noktasını da gösterir. Ödül kazanıldıktan hemen sonra müşterilerin etkinliği düşmüş ve programdan kopma olasılıkları en yüksek düzeye çıkmıştır2. Yazarlar bu yüzden müşteriyle ödülün hemen ardından iletişim kurmanın özellikle önemli olduğunu vurgular2. Dowling ve Uncles de ödül geciktikçe etkisinin azaldığını belirtir1. İki bulgu birlikte okunduğunda üç tasarım kararı öne çıkar. İlk ödül ulaşılabilir bir mesafeye konur, ilerleme görünür kılınır ve ödül anından sonraki ilk temas önceden planlanır.

Program verisi hangi sınırlar içinde kullanılır?

Sadakat programı markaya kimin, ne zaman ve hangi sepetle döndüğünü gösteren düzenli bir veri akışı sağlar. Bu veri ürün yelpazesi, kişiselleştirilmiş teklif ve kayıp riski taşıyan müşterilerin erken tespiti gibi kararları besleyebilir. Verinin değerini toplanan alan sayısından çok, hangi kararı iyileştireceğinin baştan tanımlanması belirler.

Veri kullanımı müşterinin güvenine bağlıdır. Üyelik kaydı ile pazarlama amaçlı veri kullanımını ayrı onay adımları olarak kurgulamak ve hangi verinin hangi amaçla kullanıldığını sade bir dille anlatmak, programı müşterinin gözünde bir gözetim aracı olmaktan çıkarır. Şeffaf bir izin yapısı müşterinin programa duyduğu güveni de destekler.

Programın gerçek maliyeti nasıl hesaplanır?

Programın maliyeti verilen ödülün raf fiyatıyla sınırlı kalmaz. Müşterinin biriktirdiği ama henüz kullanmadığı puanlar, şirketin gelecekte yerine getireceği bir taahhüttür. Bu yüzden puanların ne kadarının ve ne zaman kullanılacağı düzenli olarak tahmin edilmeli, programın kârlılığı bu tahminle birlikte değerlendirilmelidir. Kullanılmayan puan oranına güvenerek cömert görünen bir program, müşteriler puanlarını beklenenden fazla kullandığında maliyet sürprizi yaratır.

Dowling ve Uncles’ın tasarım önerilerinden biri de programın tüm maliyetiyle hesaplanmasıdır1. Bu hesap ödül bedelinin yanında yazılım, iletişim, personel eğitimi ve müşteri hizmetleri yükünü de kapsar. Asıl karşılaştırma ise program olmasaydı gerçekleşecek alımlarla yapılır. Kontrol grubu ya da bölgesel kademeli lansman, artışın programdan mı yoksa mevsimsellikten mi kaynaklandığını ayırmaya yardım eder.

İyi tasarlanmış bir sadakat programı, markanın zaten değerli olan yanını daha sık ve daha görünür biçimde yaşatır. Zayıf bir ürünü ödül mekanizmasıyla ayakta tutma girişimi ise her dönemde daha cömert ödül gerektiren bir bağımlılık üretir. Tasarım masasındaki ilk soru bu nedenle müşterinin markaya neden geri döndüğüdür. Bu soru cevaplanmadan kurulan bir program, sadakat yerine indirim beklentisi satın alır.

Sık sorulan sorular.

  • Puanlara son kullanma tarihi konmalı mı?Süre sınırı müşteriyi kazandığı hakkı kullanmaya yönlendirebilir ve ödülün süresiz ertelenmesini önler. Kural kayıt anında açıkça bildirilmezse sürenin dolması müşteri tarafından haksızlık olarak yorumlanabilir.
  • Küçük bir işletme için sadakat programı anlamlı mıdır?Küçük işletmeler için basit bir damga ya da puan kartı çoğu zaman yeterli bir başlangıçtır. Kivetz ve arkadaşlarının incelediği on alımlık kahve kartı, hedefe yaklaşma etkisinin sade bir yapıyla da ortaya çıkabildiğini gösterir2.
  • Sadakat programı ile indirim kampanyası arasındaki fark nedir?İndirim kampanyası herkese aynı anda ve süreli bir fiyat avantajı sunar. Sadakat programı ödülü tekrar eden davranışa bağlar ve markaya müşterinin alışkanlıklarına dair sürekli bir bilgi kazandırır.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Grahame R. Dowling ve Mark Uncles, “Do Customer Loyalty Programs Really Work?”, MIT Sloan Management Review, 1997. shop.sloanreview.mit.edu
  2. 2.Ran Kivetz, Oleg Urminsky ve Yuhuang Zheng, “The Goal-Gradient Hypothesis Resurrected: Purchase Acceleration, Illusionary Goal Progress, and Customer Retention”, Journal of Marketing Research, 2006. business.columbia.edu
  3. 3.Xavier Drèze ve Joseph C. Nunes, “Feeling Superior: The Impact of Loyalty Program Structure on Consumers’ Perceptions of Status”, Journal of Consumer Research, 2009. faculty.wharton.upenn.edu
  4. 4.Amazon, “Amazon Prime Crosses Big Milestone, More Items Are Now Shipped with Prime Free Two-Day Shipping Than with Free Super Saver Shipping”, Amazon Press Center, 2012. press.aboutamazon.com

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar