Makaleler·Müşteri Deneyimi
Mağaza Deneyimi Marka Algısını Nasıl Değiştirir?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Mağaza deneyimi, markanın vaadini fiziksel olarak sınanabilir hale getirerek marka algısını değiştirir. Işık, müzik, düzen, personelin tavrı ve mekânın tasarımı, müşterinin markaya dair yargısını çoğu zaman ürünü kullanmadan önce şekillendirir. Araştırmalar bu etkinin satın alma isteğine, ödenmek istenen fiyata ve markaya bağlılığa kadar uzandığını gösterir1, 2, 4.
Mağaza bu yüzden bir satış noktası olmanın ötesinde markanın üç boyutlu bir anlatımıdır. Reklamda verilen söz rafta, kasada ve satış danışmanıyla kurulan kısa diyalogda ya doğrulanır ya da zayıflar. Deneyimin her unsuru aynı konumlandırmayı taşıdığında algı güçlenir, birbiriyle çelişen işaretler ise vaadin inandırıcılığını zedeler.
Mağaza atmosferi kavramı neyi anlatır?
Mağaza atmosferi (store atmospherics) fikri Philip Kotler’in 1973 tarihli çalışmasına dayanır1. Kotler atmosferi, alıcıda duygusal etkiler üreterek satın alma olasılığını artıracak satın alma ortamları tasarlama girişimi olarak tanımlayan ilk yazarlardandır1. Müzik, renk, koku ve aydınlatma bu ortamın atmosferik işaretleridir1.
Sonraki araştırmalar bu fikri çevre psikolojisiyle birleştirmiştir. Donovan ve Rossiter, Mehrabian ve Russell’ın duygu modelini perakende ortamına uyarlamıştır1. Uyarıcı, organizma ve tepki (stimulus organism response) çerçevesine göre çevresel uyarıcılar müşteride yaklaşma ya da kaçınma davranışı doğurur1. Reina Paz ve Jiménez Delgado’nun derlemesi, Bitner’in uyarıcı bir mağaza ortamı ile hoş bir alışveriş deneyiminin satın alma isteğini olumlu etkilediği bulgusunu da aktarır1. Yönetsel açıdan çıkarım nettir. Atmosfer bir dekorasyon kalemi olarak ele alınmamalı, markanın konumlandırmasını duyulara çeviren bir dil olarak tasarlanmalıdır.
Müzik ve duyusal unsurlar algıyı nasıl yönlendirir?
Müzik, etkisi deneylerle sınanmış duyusal unsurların başında gelir. North, Sheridan ve Areni’nin Journal of Retailing’de yayımlanan deneyleri bu etkiyi ölçmüştür2. Association for Psychological Science’ın aktarımına göre arka plan müziği, tüketicilerin hangi ürünü aldığını ve ne kadar ödemeye razı olduğunu belirgin biçimde etkiler2. Bir deneyde katılımcılar duydukları müzikle uyumlu menü öğelerini seçmeye daha yatkın olmuştur2.
Fiyat algısı da müzikten etkilenmiştir. Klasik müzik dinleyen katılımcılar, sofistike bir yaşam tarzıyla ilişkilendirilen ürünlere diğer gruplardan daha yüksek fiyat biçmiştir2. Araştırmacılara göre ürün imajıyla uyumsuz müzik, tüketicilerin ödemeye razı olduğu en yüksek fiyatı düşürebilir2. Bu deneyler üniversite öğrencileriyle laboratuvar ortamında yapıldığı için sonuçlar her mağazaya doğrudan taşınamaz. Yine de uyum ilkesi güçlü bir yol göstericidir. Müzik, koku ve ışık, markanın fiyat konumu ve ürün karakteriyle aynı şeyi söylemelidir.
Personel marka algısında nasıl bir rol oynar?
Atmosfer araştırmaları mağazadaki uyarıcıları dış cephe, iç mekân, tasarım, teşhir ve personel boyutlarıyla inceler1. Personel bu boyutların en değişken olanıdır, çünkü aynı mağaza iki farklı çalışanla iki farklı marka gibi deneyimlenebilir. Heskett ve arkadaşlarının hizmet kârlılık zinciri (service profit chain) yaklaşımına göre başarılı hizmet işletmelerinde ön saftaki çalışanlar ve müşteriler yönetimin ilgisinin merkezindedir3. Yazarlar kârlılığı besleyen etkenler arasında insana yatırım, ön saf çalışanlarını destekleyen teknoloji ile yenilenmiş işe alım ve eğitim uygulamalarını sayar3.
Bell, Gallino ve Moreno da fiziksel mağazanın avantajlarından birini satış danışmanlarının müşteri ihtiyaçlarını öngörüp karşılayabilmesi ve olağanüstü hizmet sunabilmesi olarak tanımlar7. Bu bulgular personeli marka deneyiminin taşıyıcısı konumuna yerleştirir. Personel eğitimi ürün bilgisinin yanında markanın tonunu, müşteriyle kurulacak ilişkinin biçimini ve sorun anında nasıl davranılacağını da kapsamalıdır. Çok şubeli yapılarda bu eğitimin ortak bir standarda bağlanması, deneyimin şubeden şubeye değişmesini sınırlar.
Amiral mağaza markaya ne kazandırır?
Amiral mağaza (flagship store), markanın tüm yelpazesini ve kimliğini en zengin biçimde sergilediği mağazadır. Dolbec ve Chebat’ın çalışması mağaza önünde yapılan görüşmelere dayanır4. Bulgulara göre amiral mağazalar, sağladıkları güçlü marka deneyimi sayesinde marka tutumu, marka bağlılığı ve marka değeri (brand equity) üzerinde standart marka mağazalarından daha güçlü etki yaratır4. Yazarlar mağaza içi marka deneyiminin müşterinin duygularına, duyularına, davranışlarına ve bilişine hitap edilerek güçlendirilebileceğini belirtir4.
Etkinin sınırı da araştırılmıştır. Nierobisch ve arkadaşlarına göre düşük ilgilenimli hızlı tüketim ürünlerinde amiral mağazalar marka deneyimini güçlendirmede işe yarar5. Ancak bu deneyimin gelecekteki alımlara etkisi marka değeri ve marka bağlılığı üzerinden gerçekleşir5. Amiral mağazanın başarısı bu nedenle metrekare başına satışla sınırlı tutulmadan, ziyaretçinin markaya bağlılığındaki değişimle de ölçülmelidir.
Fiziksel ve dijital deneyim birbirini nasıl besler?
Araştırmalar fiziksel mağaza ile dijital kanal arasında rekabetten çok tamamlayıcı bir ilişki olduğuna işaret eder. Bell, Gallino ve Moreno’nun çevrimiçi gözlük markası Warby Parker’ın showroom açılışlarını inceleyen çalışması, showroomların hem toplam talebi hem de çevrimiçi kanaldaki talebi artırdığını göstermiştir6. Showroomlar dönüşümü artırıp iadeleri azaltarak operasyonel verimliliği de yükseltmiştir6. Yazarlara göre showroomlar marka bilinirliğinin yanında kanal bilinirliğine de katkı yapar6.
Aynı yazarların MIT Sloan Management Review’daki değerlendirmesine göre showroom açılan bölgelerde ilk kez alışveriş yapan müşteri sayısı yüzde 7’den fazla artmıştır7. Showroom deneyimi yaşayan müşteriler, markanın fiziksel mekânını hiç ziyaret etmeyenlere göre markaya belirgin biçimde daha bağlıdır7. Dijital tarafta da benzer bir mantık işler. Reina Paz ve Jiménez Delgado’nun aktardığı web atmosferi (webmosphere) yaklaşımında e-mağazanın tasarımı fiziksel mağazayla aynı rolü üstlenir1. Müşteri açısından kanallar aynı markanın farklı kapılarıdır ve her temas tek bir marka izlenimine eklenir.
Mağaza deneyimi, markanın söylediklerini müşterinin bedeniyle doğruladığı yerdir. Bir reklam kampanyası algıyı birkaç haftalığına hareketlendirebilir, her gün aynı ışık, aynı müzik ve aynı özenle karşılanan bir müşterinin vardığı yargı ise çok daha kalıcıdır. Bu yüzden mağaza yatırımı, kira ve dekorasyon hesabının ötesinde markanın en uzun soluklu iletişim bütçesi olarak değerlendirilmelidir.
Konuyla ilgili yazılar.
- Müşteri deneyiminin marka tercihine etkisi. Mağazanın ötesinde tüm temas noktalarındaki deneyimin tercihe nasıl dönüştüğünü açıklar.
- Ürün ambalajının satın alma kararına etkisi. Raf ve ambalaj düzeyinde dikkat ile algının nasıl oluştuğunu inceler.
- Franchise markalarında standartlar. Çok noktalı yapılarda aynı mağaza deneyimini korumanın yollarını ele alır.
- Hizmet sektöründe markalaşma. Personelin ve fiziksel ortamın hizmet markasını nasıl taşıdığını tartışır.
Kaynakça
- 1.María Dolores Reina Paz ve Fernando Jiménez Delgado, “Consumer Experience and Omnichannel Behavior in Various Sales Atmospheres”, Frontiers in Psychology, 2020. frontiersin.org
- 2.Association for Psychological Science, “Background Music Influences Buying Behavior”, APS, 2015. psychologicalscience.org
- 3.James L. Heskett, Thomas O. Jones, Gary W. Loveman, W. Earl Sasser Jr. ve Leonard A. Schlesinger, “Putting the Service-Profit Chain to Work”, Harvard Business Review, 2008. hbr.org
- 4.Pierre-Yann Dolbec ve Jean-Charles Chebat, “The Impact of a Flagship vs. a Brand Store on Brand Attitude, Brand Attachment and Brand Equity”, Journal of Retailing, 2013. ideas.repec.org
- 5.Tim Nierobisch, Waldemar Toporowski, Till Dannewald ve Steffen Jahn, “Flagship stores for FMCG national brands”, Journal of Retailing and Consumer Services, 2017. ideas.repec.org
- 6.David R. Bell, Santiago Gallino ve Antonio Moreno, “Offline Showrooms in Omni-channel Retail: Demand and Operational Benefits”, Management Science, 2018. mackinstitute.wharton.upenn.edu
- 7.David R. Bell, Santiago Gallino ve Antonio Moreno, “The Store Is Dead, Long Live the Store”, MIT Sloan Management Review, 2018. faculty.wharton.upenn.edu
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

