Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka Yönetimi

Stratejik Marka İş Birlikleri Nasıl Kurulur?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Stratejik marka iş birlikleri dört kararla kurulur. Doğru ortak seçilir, ortaklığın neyi başaracağı ölçülebilir hedeflere bağlanır, ortak bir yönetişim düzeni oluşturulur ve ilişki bozulduğunda izlenecek çıkış yolu imzadan önce yazılır. Bu kararlardan biri eksik kaldığında ortaklık kâğıt üzerinde güçlü görünür, sahada ise dağılmaya başlar.

Bu titizliğin gerekçesi başarı oranlarındadır. Jeffrey Dyer, Prashant Kale ve Harbir Singh, 200 şirketin 1.572 ittifakını inceledikleri çalışmada ittifakların yaklaşık yarısının başarısız olduğunu bildirir1. Jonathan Hughes ve Jeff Weiss ise başarısızlık oranının yüzde 60 ile 70 arasında seyrettiğini yazar3. Tahminler farklıdır, ama hiçbiri ittifakların kendiliğinden yürüdüğünü düşündürmez.

Ortak seçerken ilk hangi soru sorulmalı?

İlk soru, iki tarafın masaya ne koyacağı ve karşılığında ne bekleyeceğidir. Bu hesap yazıya dökülmediğinde beklentiler sessizce ayrışır. Suzuki ile Volkswagen’in 2009’da kurduğu ittifak bu ayrışmanın bilinen bir örneğidir5. Volkswagen, Suzuki aracılığıyla hızla büyüyen Hindistan pazarına daha geniş erişim istiyordu, Suzuki ise Volkswagen’in hibrit ve dizel teknolojilerine ulaşmak istiyordu5. Suzuki’nin başkanı Osamu Suzuki, iki yıl dolmadan şirketin aradığı teknolojinin gelmediğini öne sürdü5. Volkswagen de Suzuki’nin Fiat’tan dizel motor almasına itiraz etti6.

Bu örnekten çıkan ders, katkıların niyet beyanı olarak bırakılmamasıdır. Hangi teknolojinin, hangi pazarın ya da hangi müşteri tabanının hangi takvimle paylaşılacağı imzadan önce bir katkı eşleşme tablosuna dönüşmelidir. Marka tarafında aynı tablo, iki markanın hedef kitlesinin ve vaadinin birbirini ne ölçüde tamamladığını da göstermelidir.

Hedef ve başarı ölçütü nasıl belirlenir?

Yaygın hata, ortaklığı finansal sonuçlardan ibaret bir tabloyla değerlendirmektir. Hughes ve Weiss, ölçütlerin ittifakın hedeflerine olduğu kadar bu hedeflere doğru gösterilen performansa da bağlanmasını önerir3. Yazarlara göre ittifakların finansal karşılığı zaman alır. Bu yüzden finansal göstergeler, bilgi paylaşımı ve yeni fikir geliştirme gibi nihai performansı etkileyen süreç ölçütleriyle desteklenmelidir3. Blue Cross and Blue Shield of Florida, ittifakın ilerleme kalitesini hem kendi çalışanlarına hem ortaklarının çalışanlarına yapılan düzenli anketlerle ölçer3.

Ölçütlerin eksikliği yönetim masasında da bedel doğurur. David Ernst ve James Bamford’a göre sağlam performans ölçütlerinin yokluğu, bir ortak girişimin performansını konuşmayı benzer büyüklükteki bir iş biriminden çok daha zor hale getirir4. Marka iş birliklerinde ölçüt setine bir katman daha eklenir. Ortak kampanyanın satış sonucu kadar, markanın ortağın kitlesinde nasıl algılandığı ve vaadinin bu kitleye doğru aktarılıp aktarılmadığı da izlenmelidir.

Yönetişim düzeni nasıl kurulur?

Yönetişim, kararların kim tarafından, hangi sıklıkla ve hangi bilgiyle alınacağını belirler. Dyer, Kale ve Singh’in öne çıkardığı şirketler, ittifaklardan sorumlu bir yöneticiyi kendi ekibi ve kaynaklarıyla görevlendirerek ayrı bir ittifak birimi kurar1. Bu birime sahip şirketler, böyle bir birimi olmayanlara göre yüzde 25 daha yüksek uzun vadeli başarı elde etti1. Aynı şirketler yeni bir ittifak duyurduklarında neredeyse dört kat piyasa değeri de yarattı1. Aynı araştırmacıların 2002 tarihli makalesinde ittifak birimi olan şirketler ittifaklarının yüzde 63’ünü başarılı bulurken, birimi olmayanlarda uzun vadeli başarı yüzde 50’de kalır2.

Birimin yanında ortaklar arasında bir karar protokolü de gerekir. Schering-Plough, ittifak ilişkisi başlangıcı (alliance relationship launch) adını verdiği dört ila altı haftalık toplantılarla ortaklarıyla olası zorlukları ve önemli farklılıkları masaya yatırır3. Aventis ise ortaklarla yapılan her ortak yönetişim toplantısından önce kendi iç paydaşlarıyla buluşup iç anlaşmazlıkları çözer3. Marka açısından yönetişimin bir boyutu daha vardır. Ortağın marka adını, logoyu ve görselleri hangi bağlamda kullanabileceği ve onay yetkisinin kimde olduğu ortak yönetim belgesine yazılmalıdır.

Çıkış planı neden imzadan önce yazılmalı?

Ernst ve Bamford, ittifakların çıkış maddelerinin çoğunun ya hep ya hiç mantığıyla yazıldığını tespit eder4. Bu maddeler ortaklığın tamamen sona ereceği durumları tanımlar, daha küçük değişiklikleri neyin tetikleyeceğini ise nadiren belirtir4. Yazarlar belirli performans ölçütlerine bağlı yeniden yapılandırma hükümleri önerir4. Ortak girişim temel finansal hedeflerini art arda iki yıl kaçırırsa ortakların otomatik bir yeniden yapılandırma incelemesi başlatması bu hükümlere örnektir4. Aynı makaleye göre kapsamını genişleten ya da uyarlayan ortak girişimlerin başarı oranı yüzde 79, kapsamı değişmeyenlerinki yüzde 33’tür4.

Çıkış koşulları tartışmaya dönüşen bir ortaklığın nasıl çözüldüğünü Suzuki ve Volkswagen örneği gösterir. İki şirket Aralık 2009’da iş birliği konusunda anlaştı, Suzuki Kasım 2011’de tahkime başvurdu6. Uluslararası Ticaret Odası’nın tahkim mahkemesi Volkswagen’e Suzuki hisselerini satmasını emretti ve Suzuki, yüzde 19,9’luk payı geri alacağını açıkladı6. Aynı karar Volkswagen’in sözleşme ihlaline dair karşı taleplerini de kısmen kabul etti6. Karşılıklı hisseye dayanan ilişki ancak 2015’te, yıllar süren bir tahkimin sonunda kapanabildi5, 6.

İş birliği markayı hangi risklere açar?

Stratejik iş birliğinde marka, ortağın temsil ettiği şeyi de üstlenir ve bu risk ortaklığın ticari performansından bağımsız işleyebilir. Lego ile Shell arasındaki ilişki 1960’lara uzanıyordu7. 2011’de başlayan son anlaşmayla Lego setleri 26 ülkede akaryakıt istasyonlarında dağıtılıyordu ve anlaşmanın değeri 68 milyon sterlin olarak bildiriliyordu7. Greenpeace, Shell’in Arktik’teki sondaj planlarını protesto etmek için Lego’yu hedef alan bir video yayımladı ve video yaklaşık 6 milyon kez izlendi7.

Lego mevcut anlaşmaya bağlı kalacağını, süre dolduğunda ise sözleşmeyi yenilemeyeceğini açıkladı7. Lego’nun üst yöneticisi Jørgen Vig Knudstorp, Lego markasının Greenpeace ile Shell arasındaki bu anlaşmazlığın parçası hiç olmaması gerektiğini söyledi7. Bu vakanın gösterdiği ilk şey, marka riskinin ortağın hatasından çok ortağın kamuoyundaki konumundan doğabileceğidir. İkincisi, süresi belli bir sözleşmenin markaya itibarını koruyarak geri çekilme imkânı tanımasıdır.

Bir iş birliği, iki markanın birbirine ödünç verdiği güvenle yaşar. Bu güvenin karşılığı katkıların yazılı bir eşleşmeye, ölçütlerin süreç göstergelerine, kararların ortak bir masaya ve ayrılığın kademeli hükümlere bağlanmasıdır. Bu bağların kurulmadığı ortaklıkta marka, kontrol edemediği bir ilişkinin faturasını kendi itibarıyla öder.

Sık sorulan sorular.

  • Stratejik iş birliği ile co-branding aynı şey midir?Co-branding, iki markanın adını ortak bir ürün ya da kampanyada birlikte kullandığı bir iş birliği türüdür. Stratejik iş birliği daha geniş bir çerçevedir ve dağıtım, teknoloji, pazar erişimi ya da ortak yatırım içerebilir.
  • Küçük bir marka büyük bir ortakla iş birliğine nasıl hazırlanır?Pazarlık gücü sınırlı olsa da katkı eşleşme tablosu, ölçüt listesi ve çıkış koşulları masaya hazır getirilmelidir. Büyük ortağın standart sözleşmesi çoğu zaman kendi önceliklerini korur, bu yüzden marka kullanım onayı ve sona erme hükümleri ayrıca incelenmelidir.
  • İş birliği sözleşmesinin süresi nasıl belirlenir?Herkese uyan bir süre yoktur. Belirli bir dönemle sınırlı ve performansa bağlı yenileme hükmü içeren bir sözleşme, iki tarafa da ilişkiyi düzenli aralıklarla yeniden değerlendirme fırsatı verir.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Jeffrey H. Dyer, Prashant Kale ve Harbir Singh, “How To Make Strategic Alliances Work”, MIT Sloan Management Review, 2001. sloanreview.mit.edu
  2. 2.Prashant Kale, Jeffrey H. Dyer ve Harbir Singh, “Alliance Capability, Stock Market Response, and Long-Term Alliance Success: the Role of the Alliance Function”, Strategic Management Journal (BYU ScholarsArchive özeti), 2002. scholarsarchive.byu.edu
  3. 3.Jonathan Hughes ve Jeff Weiss, “Simple Rules for Making Alliances Work”, Harvard Business Review, 2007. hbr.org
  4. 4.David Ernst ve James Bamford, “Your Alliances Are Too Stable”, Harvard Business Review, 2005. hbr.org
  5. 5.Theodore Kinni, “Four Questions for Appraising Your Alliances”, MIT Sloan Management Review, 2020. sloanreview.mit.edu
  6. 6.Reuters, “Suzuki Motor says it will buy back Volkswagen stake as court settles feud”, Business Standard, 2015. business-standard.com
  7. 7.Adam Vaughan, “Lego ends Shell partnership following Greenpeace campaign”, The Guardian, 2014. theguardian.com

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar