Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Uluslararası Markalaşma

Global Markalar Yerel Kültürlere Nasıl Uyum Sağlar?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Global markalar yerel kültürlere, kimliklerinin çekirdeğini sabit tutup ürünü, menüyü, iletişim dilini ve kullanım anlarını yerel alışkanlıklara göre uyarlayarak uyum sağlar. Başarılı uyum, neyin değişeceğinden önce neyin değişmeyeceğine karar verilmesiyle başlar. Bu karar verilmeden yapılan uyarlama, markayı her pazarda başka bir şirkete dönüştürür.

Uyum aynı zamanda bir anlama işidir. Yerel kültürü taklit etmek ile onu anlamak arasındaki fark, bir markayı sevilen bir misafire ya da boykot edilen bir yabancıya dönüştürebilir.

Standart kalmak mı, uyarlamak mı daha doğru?

Tartışmanın en bilinen çıkış noktası Theodore Levitt’in 1983’te Harvard Business Review’da yayımlanan makalesidir. Levitt, güçlü bir gücün dünyayı ortak bir benzerliğe doğru ittiğini ve bu gücün teknoloji olduğunu yazdı1. Bu görüş, aynı ürünün aynı biçimde her yerde satılabileceği fikrine dayanak oldu.

Sonraki araştırmalar bu tartışmayı kesin bir sonuca bağlayamadı. Theodosiou ve Leonidou, standardizasyon ile uyarlama üzerine 40 yıllık tartışmaya rağmen ampirik araştırmanın net sonuç vermeyecek kadar dağınık kaldığını belirtti2. İnceledikleri 36 çalışmanın bulguları istatistiksel olarak anlamsız, çelişkili ve kısmen kafa karıştırıcı sonuçlarla doluydu2.

Bu belirsizlik, sorunun yanlış düzeyde sorulduğunu düşündürür. Bir markanın bütün olarak standart ya da uyarlanmış olması gerekmez. Ürün, ambalaj, fiyat, kanal, reklam ve marka kimliği ayrı ayrı ele alındığında her biri için farklı bir cevap çıkar. Asıl karar, hangi unsurun markanın kendisi, hangisinin yerel ifadesi olduğuna dairdir.

Glokalleşme pratikte ne anlama gelir?

Glokalleşme (glocalization), küresel bir çekirdeğin yerel bir ifadeyle sunulmasıdır. Pratikte bu, markanın katmanlara ayrılmasını gerektirir. En içteki katmanda markanın vaadi, değerleri ve tanınmasını sağlayan görsel çekirdek durur. Bu katman bütün pazarlarda aynı kalır.

Dış katmanlarda ürün yelpazesi, tatlar, porsiyonlar, fiyat basamakları, reklam senaryoları ve kampanya takvimi yer alır. Bunlar yerel alışkanlıklara, dini ve kültürel kurallara, mevsimlere ve bayramlara göre şekillenebilir. Katmanlar baştan yazıya geçirildiğinde yerel ekip neyi değiştirebileceğini, merkez de neyi koruması gerektiğini bilir.

Menü ve ürün uyarlamaları neyi gösteriyor?

McDonald’s’ın Hindistan deneyimi, uyarlamanın tek seferde doğru yapılamayabileceğini gösterir. Zincir Hindistan’a ilk geldiğinde uyum sağlamak için Big Mac ve Quarter Pounder’ı menüsüne almadı3. Bunun gerekçesi, ineklerin kutsal sayıldığı ve çoğu insanın sığır eti yemeyi hoş karşılamadığı bir ülkede faaliyet göstermekti3. Şirket Amerikan klasiklerini önce kuzu etiyle yeniden yapmayı denedi ama bu girişim başarısız oldu3. Ardından patatesli McAloo Tikki gibi yerel mutfaktan doğan vejetaryen ürünler geliştirildi3. 2012’ye gelindiğinde vejetaryen ürünler menünün yarısını oluşturuyordu ve zincir ülkedeki ilk tamamen vejetaryen restoranlarını açma planını duyurdu3.

Bu örnekteki ders, ilk uyarlama denemesinin kopyalamaya dayanmasıdır. Kuzu etli bir Big Mac, Amerikan ürününün yerel malzemeyle yapılmış bir taklidiydi. Başarılı olan, yerel mutfağın kendi mantığından doğan yeni üründü. Gerçek uyarlama mevcut ürünü yerelleştirmekten çok yerel ihtiyaca yeni bir ürünle cevap vermektir.

KFC Japonya ise ürünü değiştirmeden bir kültürel anı sahiplendi. Şirket 1974’te ilk Noel kampanyasını başlattı ve kızarmış tavuk kovasını bir şişe şarapla birlikte sattı4. Fikir, Tokyo’daki bir restorana gelen yabancı bir müşterinin Japonya’da hindi bulamadığı için Noel’i Kentucky Fried Chicken ile kutlamak zorunda olduğunu söylemesinden doğdu4. “Kentucky for Christmas” sloganıyla başlayan kampanya, Japonya’da bugün de süren bir geleneğe dönüştü4. Şirkete göre 24 Aralık, KFC Japonya’nın yılın en yoğun günüdür ve bu günde yıllık ortalamanın on katı yoğunluk yaşanır4. Burada uyarlanan şey ürünün kendisinden çok markanın yerel takvimdeki rolüdür.

Kültürel boyutlar uyarlama kararına nasıl yardım eder?

Kültürler arası karşılaştırmada en yaygın kullanılan çerçeve Hofstede’nin modelidir. Model, ulusal kültürleri altı boyutta inceler5. Bunlar güç mesafesi, belirsizlikten kaçınma, bireycilik ve toplulukçuluk, erillik ve dişilik, uzun ve kısa vadeli yönelim ile hoşgörü ve kısıtlamadır5.

Bu boyutlar iletişim kararları için hipotez üretir. Belirsizlikten kaçınmanın yüksek görüldüğü bir pazarda garanti, sertifika ve uzman onayı gibi güvence unsurları reklamda daha fazla yer bulabilir. Toplulukçu bir kültürde ürünün aileye ya da gruba sağladığı fayda, bireysel başarı vurgusundan daha güçlü bir mesaj olabilir.

Hofstede’nin kendisi bu modelin bireysel düzeydeki değer farklarıyla karıştırılmaması gerektiği konusunda uyarır5. Ülke ortalaması, o ülkedeki her tüketiciyi anlatmaz. Kültürel boyutlar bu yüzden kesin bir reçete gibi kullanılmamalı, yerel araştırmayla sınanacak başlangıç varsayımları olarak ele alınmalıdır.

Uyarlamanın sınırı nerede başlar?

Uyarlamanın ilk sınırı, yerel kültürü temsil etme yetkisidir. Dolce & Gabbana Kasım 2018’de Şanghay’daki büyük defilesini tanıtmak için Çin sosyal medya ağı Weibo’da üç kısa video yayımladı6. Videolarda Asyalı bir kadın, pahalı bir elbiseyle pizza, spagetti ve cannoli yemeye çalışıyordu6. Seslendirme, Çince konuşmayı alaya alacak biçimde bilerek yanlış telaffuz ediliyordu6. Tepkiler büyüyünce marka 21 Kasım’daki defileyi iptal etti, Alibaba ve JD.com da markanın ürünlerini çevrim içi mağazalarından kaldırdı6.

Bu örnek, yerel ögeleri kullanmanın yerel kültürü anlamak anlamına gelmediğini gösterir. Klişelere dayanan bir “yerellik”, hedef kitlenin gözünde saygı yerine küçümseme olarak okunur. Bu riski azaltmanın yolu, yerel ekiplere ve dışarıdan kültür danışmanlarına içerik üzerinde gerçek bir itiraz yetkisi vermektir.

İkinci sınır markanın kendisidir. Her pazarda farklı bir vaat, farklı bir ton ve farklı bir görsel dünya kullanan marka, uluslararası ölçeğin getirdiği tanınırlık avantajını kaybeder. Uyarlama, çekirdek katmana dokunmaya başladığında artık bir uyum stratejisi olmaktan çıkar ve yeni bir marka kurmaya dönüşür.

Global bir markanın yerel kültürle ilişkisi, bir misafirin ev sahibiyle ilişkisine benzer. Misafir evin kurallarına uyar, sofradaki yemeği tanır, bayramlara katılır, ama kim olduğunu değiştirmez. Kültüre uyum sağlamayı başaran markalar, değişmeyen çekirdeklerini açıkça bilen ve geri kalan her şeyi dinlemeye hazır markalardır.

Sık sorulan sorular.

  • Küçük ölçekli bir marka glokalleşme stratejisi uygulayabilir mi?Uygulayabilir. Az sayıda pazarla başlamak ve uyarlanabilecek unsurları ambalaj, ürün çeşidi ve iletişim gibi sınırlı alanlarda tutmak, maliyeti kontrol altında tutar.
  • Uyarlama kararını merkez mi, yerel ekip mi vermeli?En sağlıklı yapı ortak karardır. Merkez çekirdek kimliği korur, yerel ekip bu çekirdeğin pazardaki ifadesini tasarlar ve kültürel risk taşıyan içerikleri durdurma yetkisine sahip olur.
  • Uyarlamanın işe yarayıp yaramadığı nasıl anlaşılır?Uyarlanan ürün ya da kampanya, standart sürümle aynı pazarda kıyaslanarak test edilebilir. Deneme oranı, tekrar satın alma ve marka algısındaki değişim bu kıyasın temel göstergeleridir.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Theodore Levitt, “The Globalization of Markets”, Harvard Business Review, 1983. hbr.org
  2. 2.Marios Theodosiou ve Leonidas C. Leonidou, “Standardization versus adaptation of international marketing strategy, an integrative assessment of the empirical research”, International Business Review, 2003. ideas.repec.org
  3. 3.Elliot Hannon, “McDonald’s In India, Would You Like Paneer On That?”, NPR, 2012. npr.org
  4. 4.KFC Global, “How Kentucky for Christmas began in Japan”, KFC, 2020. global.kfc.com
  5. 5.Geert Hofstede, “Dimensionalizing Cultures, The Hofstede Model in Context”, Online Readings in Psychology and Culture, 2011. scholarworks.gvsu.edu
  6. 6.Yuhan Xu, “Dolce & Gabbana Ad (With Chopsticks) Provokes Public Outrage in China”, NPR, 2018. npr.org

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar