Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka Stratejisi ve Yönetimi

Marka Kimliği Nedir? Güçlü Bir Marka Kimliği Nasıl Oluşturulur?

Marka kimliği, bir markanın kim olduğunu, neye inandığını ve hangi işaretlerle tanınmak istediğini tarif eden unsurlar bütünüdür. Bu yazı kavramı marka imajından ayırıyor, temel bileşenleri tanıtıyor ve güçlü bir kimliği kurmanın adımlarını sırasıyla anlatıyor.

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Marka kimliği, bir markanın kim olduğunu, neye inandığını ve hangi işaretlerle tanınmak istediğini tarif eden unsurlar bütünüdür. Jean-Noël Kapferer’in kimlik prizmasını aktaran SWOCC derlemesine göre marka kimliği; markanın vizyonu ve amaçları, onu rakiplerinden ayıran özellikler, karşıladığı ihtiyaçlar, doğası ve değerleri ile onu tanınır kılan unsurlar üzerinden tanımlanabilir1. Bu tanım kimliği isim ve logodan başlayıp değerlere uzanan geniş bir alana yerleştirir.

Marka kimliği nedir sorusunun ikinci yarısı, kimliğin kimin tarafından ve hangi amaçla tasarlandığıdır. David Aaker, Building Strong Brands kitabında marka kimliğini marka stratejistlerinin yaratmak ya da korumak istediği marka imajı olarak tanımlar2. Aaker’a göre marka konumu da bu kimliğin aktif olarak iletilecek bölümüdür2. Kimlik böylece stratejinin müşteriye dönük yüzü haline gelir.

Marka kimliği ile marka imajı arasındaki fark nedir?

Aaker’in tanımı kimliği bir niyet olarak konumlar. Kimlik, şirketin markası için tasarladığı ve taşımak istediği anlamdır. İmaj ise müşterinin zihninde fiilen oluşan algıdır. İkisi arasındaki mesafe, bir markanın düzenli olarak izlemesi gereken temel göstergelerden biridir.

Bu ayrım kimlik çalışmasının nereden başlaması gerektiğini de gösterir. Şirket önce bugünkü imajı ölçer, ardından ulaşmak istediği kimliği yazar ve aradaki boşluğu kapatacak kararları planlar. Kimliğin şirket düzeyindeki karşılığı olan kurumsal kimlikle ilişkisi kurumsal kimlik ve marka kimliği ilişkisini inceleyen yazıda ayrıca tartışılıyor.

Marka kimliği hangi unsurlardan oluşur?

Kapferer’in prizması kimliği altı kavrama ayırır1. Fiziksel özellikler markanın görünüşünü ve işlevini, kişilik markanın ne tür bir marka olduğunu anlatır1. Kültür markanın yönetimini besleyen değerleri, ilişki ise markanın insanlar arasındaki alışverişlerdeki rolünü ifade eder1. Yansıma markanın algılanan kullanıcı tipini, kendilik imajı ise hedef kitlenin kendini nasıl gördüğünü tarif eder1.

Kişilik yüzü için kullanışlı bir ölçek Jennifer Aaker’in çalışmasından gelir. Aaker, marka kişiliğinin samimiyet, heyecan, yetkinlik, incelik ve sağlamlık olmak üzere beş boyutunu belirler3. Çalışma bu beş boyutu ölçmek için güvenilir, geçerli ve genellenebilir bir ölçek de geliştirir3. Bu boyutlar ekiplerin kişiliği ölçülebilir ve ortak bir dille tartışmasını kolaylaştırır.

Kimliğin görünen ve duyulan işaretleri hukuki bir zemine de oturur. TÜRKPATENT’e göre marka; kişi adları dahil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi gibi her tür işaretten oluşabilir5. Bunun şartı, işaretin bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmesi ve sicilde gösterilebilir olmasıdır5. İsimden ses tonuna, tasarım sisteminden duyusal işaretlere kadar bu katmanların her biri logonun ötesinde güçlü bir marka kimliği kurmayı anlatan yazıda ayrıntılı ele alınıyor.

Güçlü bir marka kimliği nasıl oluşturulur?

Güçlü bir kimlik, sırası doğru kurulmuş altı adımın ürünüdür. Adımlar birbirini besler ve atlanan her adım sonraki kararları zayıflatır.

  1. Strateji ve konumla başlanır. Kimlik, marka stratejisinin ve konumlandırma kararının görünür ve duyulur ifadesidir. Hedef kitle, vaat ve farklılaşma ekseni netleşmeden tasarıma geçilmez.
  2. Mevcut imaj ölçülür. Müşteri, çalışan ve iş ortaklarıyla yapılan görüşmeler markanın bugün nasıl algılandığını ortaya koyar.
  3. Öz ve değerler yazılır. Her değer, ekiplerin gündelik davranışına çevrilecek açıklıkta tanımlanır.
  4. Kişilik ve ses tonu belirlenir. Markanın hangi kişilik boyutunda öne çıkacağı seçilir ve yazılı iletişimin kuralları buna göre kurulur.
  5. İsim ve işaret sistemi tasarlanır ve korunur. Ayırt edicilik ve tescil edilebilirlik ilk günden araştırılır.
  6. Kurallar paylaşılır ve uygulama izlenir. Kimlik rehberi bütün ekiplerin erişebileceği bir yerde tutulur, imaj ölçümü düzenli aralıklarla tekrarlanır.

Beşinci adım marka tescilinin uzmanlık alanına da dokunur. Tescil başvurusu marka vekilliğinin konusudur ve bu iş bölümü marka danışmanı, ajans ve marka vekili arasındaki farkları anlatan sayfada açıklanıyor. Kimlik kurulumunu stratejiyle birlikte ele almak isteyen şirketler için stratejik marka danışmanlığı hizmeti bu altı adımı tek bir çerçevede toplar.

Yapay zekâ araçları isim ve görsel taslakları dakikalar içinde üretebiliyor. Bu taslakların hangi değere ve hangi konuma hizmet edeceğine karar vermek ise yine strateji işidir. Yapay zekâ ile sıfırdan marka oluşturmanın sınırları bu ayrımı ayrıntılı tartışıyor.

LEGO örneğinde kimlik nasıl hizalandı?

Mary Jo Hatch ve Majken Schultz’un California Management Review’daki çalışması, kimliğin uzun bir hizalanma süreci gerektirdiğini gösteren bir örnek sunar. Yazarlara göre marka literatürünün büyük kısmı konumlandırma, marka kimliğinin tanımlanması ve marka mimarisi gibi başlangıç adımlarına yoğunlaşır4. LEGO örneğinde kimlik bir kez tanımlanıp bırakılmadı; kültüre, paydaşlara ve organizasyonun bütününe yayılan bir süreçle yerleşti4. Süreç ilerledikçe üst yönetimin vizyonu, kurum içindeki kültür ve paydaşların LEGO hakkındaki algısı birbirine yaklaştı4.

Örnek, kimlik çalışmasının en zor bölümünün tanımdan sonra başladığını gösteriyor. Vizyon, kültür ve imaj aynı yöne baktığında kimlik kalıcılaşır. Bu üçünden biri geride kaldığında ise iyi yazılmış bir kimlik metni bile pratikte karşılık bulmakta zorlanır.

Kimlik çalışmasında en çok yapılan hatalar nelerdir?

İlk hata işe logodan başlamaktır. Görsel tasarım, strateji ve değerler netleşmeden yapıldığında her yeni yönetimle değişmeye açık kalır. İkinci hata değerleri herkesin kullanabileceği sözcüklerle yazmaktır. Güvenilirlik, kalite ve yenilik gibi ifadeler davranışa çevrilmediğinde ekiplere yön vermez.

Üçüncü hata tescil araştırmasını sona bırakmaktır. Aylarca emek verilen bir isim, ayırt ediciliği zayıf çıktığında baştan alınmak zorunda kalabilir. Dördüncüsü kimliği tek bir ekibe bırakmaktır. Görsel kurallar tasarım ekibinde, metin kuralları içerik ekibinde kaldığında kimlik parçalara bölünür.

Kimlik, şirket büyüdükçe ve yeni pazarlara girdikçe yeniden sınanır. Yeni bir ürün hattı, bir satın alma ya da yeni bir ülke, kimliğin hangi parçasının sabit kalacağı ve hangisinin uyarlanacağı sorusunu gündeme getirir. Kapferer’in prizması bu sorunun altı yönünü, LEGO çalışması ise cevabın zamana yayılan bir hizalanmayla verildiğini gösteriyor. Kanaatimce güçlü kimliklerin ortak özelliği, her yeni soruya aynı değerlerden yola çıkarak cevap verebilmeleridir.

Kaynakça

  1. 1.Kapferer, J.-N. (2006). Brand identity prism. SWOCC Book of Brand Management Models, WARC. warc.com
  2. 2.Aaker, D. A. (1996). Building Strong Brands. The Free Press. prophet.com
  3. 3.Aaker, J. L. (1997). Dimensions of Brand Personality. Journal of Marketing Research, 34, 347-356. gsb.stanford.edu
  4. 4.Hatch, M. J. ve Schultz, M. (2003). The Cycles of Corporate Branding: The Case of the LEGO Company. California Management Review, 46(1). cmr.berkeley.edu
  5. 5.Türk Patent ve Marka Kurumu (t.y.). Marka. TÜRKPATENT. turkpatent.gov.tr

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar