Makaleler·İşletmeler ve Yeni Nesil Markalaşma
Yapay Zekâ ile Sıfırdan Bir Marka Oluşturmak Mümkün mü?
Yapay zekâ bir markanın adını, logosunu ve ilk iletişim metinlerini dakikalar içinde üretebilir. Bu unsurları pazarda ayırt edilen, hukuken korunabilen ve güven kazanan bir markaya dönüştüren seçimler ise insan muhakemesine, resmî araştırmaya ve zamana dayanır.
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Yapay zekâ ile sıfırdan bir marka oluşturmak kısmen mümkündür. Pazar taraması, isim önerileri, logo taslakları ve ilk iletişim metinleri bugün bir modelle kısa sürede üretilebilir. Markanın kime hizmet edeceği, rakiplerden hangi açıdan ayrışacağı ve hangi vaadi tutacağı ise insan kararıdır. İsmin ve görsellerin hukuken kullanılabilir olduğunu doğrulamak da ayrı bir kontrol gerektirir.
Yapay zekâ ile marka oluşturmak bu yüzden iki farklı işi kapsar. Birincisi marka unsurlarının üretimidir ve yapay zekâ bu işi hızlandırır. İkincisi bu unsurların ayırt edici, korunabilir ve tutarlı bir bütüne dönüştürülmesidir. Marka danışmanlığının temel çerçevesi bu ikinci işin nasıl yürütüldüğünü anlatır. Yapay zekânın danışmanlık mesleğini nasıl değiştirdiği ise danışmanlıktaki dönüşümü inceleyen yazıda ayrıca ele alınıyor.
Marka kurma aşamalarının hangisi yapay zekâya uygun?
Sıfırdan bir marka genellikle altı aşamadan geçer. Pazar ve hedef kitle araştırması ilk adımdır. Ardından konumlandırma, yani markanın rakiplerden hangi açıdan ayrışacağı belirlenir. İsimlendirme, görsel kimlik ve iletişim dili bu stratejinin üzerine kurulur. Son aşama, isim ve görsel unsurların hukuken korunabilir olduğunun doğrulanmasıdır.
Yapay zekânın katkısı bu aşamalarda eşit dağılmaz. Fikir üretimi, taslak hazırlama ve varyasyon çoğaltma gibi işlerde güçlüdür. Seçim, ayrışma ve hukuki risk değerlendirmesi gibi işlerde ise insan denetimine ihtiyaç duyar.
Fikir üretimindeki hız nereye kadar işe yarar?
Wharton’daki Mack Enstitüsü’nden Girotra ve arkadaşları, ChatGPT-4’ün ürün fikri üretme kapasitesini seçkin bir üniversitenin öğrencileriyle karşılaştırdı1. Model fikirleri çok daha hızlı ve düşük maliyetle üretti, satın alma niyeti anketleriyle ölçülen ortalama kalite de daha yüksek çıktı1. Ortak havuzdaki en iyi fikirlerin büyük çoğunluğu modelden geldi1. Yazarlara göre inovasyon pratiğinde asıl görev, fikir üretmekten fikirleri değerlendirmeye ve seçmeye kayabilir1.
Araştırma tarafında tablo daha karmaşık. Brand, Israeli ve Ngwe, büyük dil modellerinin tüketici yanıtlarını taklit ederek ödeme istekliliğini ne ölçüde tahmin edebildiğini inceledi2. Temel modeller, belirli bir kategorideki mevcut ürün özellikleri için ödeme istekliliğini simüle edebildi2. Yeni özelliklere verilecek tepkiyi doğru tahmin etmek için ise önceki insan verisiyle ince ayar gerekti2.
Bu bulgu sıfırdan marka kuranlar için belirgin bir sınır çiziyor. Yeni bir marka çoğu zaman yeni bir vaat ya da yeni bir kategori demektir. Sentetik araştırma, önceki insan verisinin bulunmadığı yerde en zayıf hâlini alır. Bu yüzden yapay zekâyla yapılan ön araştırma, gerçek müşterilerle yapılacak görüşmelere hazırlık olarak kullanılmalıdır.
İsim ve konumlandırmada benzeşme riski nasıl yönetilir?
Marka stratejisinin merkezinde ayrışma yer alır. Meincke, Nave ve Terwiesch’in Nature Human Behaviour’da yayımlanan çalışması bu açıdan yol gösterici3. Beş deneyde ChatGPT destekli beyin fırtınası oturumları tutarlı biçimde daha dar fikir kümeleri üretti3. Model tek tek fikirlerin yaratıcılığını artırabiliyor, ama bir grubun ürettiği fikirlerin çeşitliliğini belirgin biçimde azaltıyor3. 45 istatistiksel karşılaştırmanın 37’sinde bu düşüş anlamlı çıktı3.
Çalışmadaki bir görevde katılımcılardan bir tuğla ve bir vantilatörle oyuncak tasarlamaları istendi. ChatGPT kullananların fikirlerinin yüzde 94’ü örtüşen kavramlar içeriyordu ve dokuz katılımcı birbirinden habersiz olarak oyuncağına aynı adı verdi3. İsimlendirme için anlamı açıktır. Aynı kategorideki rakipler benzer modellere benzer komutlar verdiğinde öneriler birbirine yaklaşır.
Modellerin kategori hafızası da benzer bir eğilim yaratır. Kraft Heinz, 2022’de Rethink ajansıyla yürüttüğü kampanyada DALL-E 2’ye marka adı içermeyen komutlar verdi4. Model çoğu zaman Heinz’i çağrıştıran görseller üretti4. Köklü bir marka için bu sonuç kategori hafızasındaki ağırlığın kanıtıdır. Sıfırdan bir marka için ders tersinedir, çünkü modeller kategorinin mevcut kodlarını yeniden üretmeye yatkındır ve yeni marka bu hafızada henüz yer almaz.
Görsel kimlik için çerçeveyi kim kurar?
Büyük markaların yapay zekâyı nasıl konumlandırdığı da yol gösterici. Coca-Cola, Eylül 2023’te sınırlı üretim Y3000 içeceğini insan ve yapay zekânın birlikte geliştirdiği ilk fütüristik tat olarak tanıttı5. Şirket, dünyanın dört bir yanındaki hayranların görüşlerinin yapay zekâdan elde edilen içgörülerle birleştirildiğini açıkladı5. Görsel kimlik için ana temalar ve üslup tercihleri bir yapay zekâ görüntü üreticisine girildi5.
Bu örnekte yapay zekâ hazır ve güçlü bir marka sisteminin içinde çalıştı. Renkler, logo ve marka kodları zaten mevcuttu. Sıfırdan kurulan bir markada bu çerçeve henüz yoktur ve modele üretim yaptırmadan önce insanların kurması gerekir. Marka kimliğinin bileşenleri bu çerçevenin hangi kararlardan oluştuğunu gösterir.
Tescil ve telif konusunda genel çerçeve nedir?
Bu bölüm resmî kaynaklardaki genel ilkeleri aktarır ve hukuki görüş yerine geçmez. TÜRKPATENT markayı, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerinkinden ayırt etmeyi sağlayan işaret olarak tanımlar6. Bir ismin yapay zekâ tarafından önerilmiş olması, ayırt edicilik koşulunu ve önceki haklarla çatışmama gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle isim ve logo kararından önce resmî veri tabanlarında araştırma yapmak gerekir. WIPO Global Brand Database, anahtar kelime, isim, numara, mal ve hizmet ile görsel benzerlik üzerinden arama yapılmasına imkân tanır7. TÜRKPATENT de 2023’te Marka Araştırma Uygulaması’nı mobil uygulama mağazalarında kullanıma açtı8. Başvuru ve itiraz süreçlerinde marka vekilinin rolü marka danışmanınınkinden ayrıdır.
WIPO’nun üretken yapay zekâ bilgi notu, üçüncü tarafların işletme adlarına ve markalarına atıf yapan komutlardan kaçınılmasını önerir9. Çıktıları kullanmadan önce görsel aramalar ve kullanım serbestisi incelemeleri gibi kontroller yapılmasını da tavsiye eder9. Belgeye göre yapay zekâ çıktıları üzerindeki fikrî mülkiyet haklarının varlığı ve sahipliği belirsizdir. Bu belirsizlik markalar için daha sınırlı, telif hakkı için ise yaygın bir endişe konusudur9.
ABD Telif Hakkı Ofisi’nin Ocak 2025 raporuna göre üretken yapay zekâ çıktıları, yeterli ifade unsurlarını bir insan yazarın belirlediği durumlarda telifle korunabilir10. Rapora göre komut vermek tek başına bu koşulu sağlamaz10. Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, bir eserin sahibini onu meydana getiren kişi olarak tanımlar11. Bu ilkenin yapay zekâ destekli bir logoya nasıl uygulanacağı somut olayın koşullarına bağlıdır ve uzman hukuki görüşle netleştirilmelidir.
Hangi kararlar insanda kalmalı?
Bulgular sorumluluğun nerede kalması gerektiğini de gösteriyor. İlk alan stratejik seçimdir. Hangi müşteri sorununun çözüleceği ve markanın neyden vazgeçeceği, bedelini şirketin ödeyeceği kararlardır. İkinci alan eleme işidir, çünkü Girotra ve arkadaşlarının işaret ettiği gibi fikir bolluğu arttıkça değer seçime kayar1.
Üçüncü alan hukuki doğrulamadır. WIPO da yaratım sürecinde insanların rolünün belgelenmesini önerir9. Dördüncü alan vaadin tutulmasıdır. Marka, müşterinin deneyimlediği davranışla doğrulanır ve bu davranışı kuracak olan ekiptir. Kuruluş aşamasındaki bir şirket bu kararları danışmanla hangi eşikte çalışacağını planlarken de gözetmelidir.
Ajanslar ve danışmanlık firmaları da bu iş bölümüne göre yeniden örgütleniyor. Geleceğin danışmanlık ajanslarının organizasyon yapısı insan ile yapay zekâ ajanları arasındaki iş bölümünü ve onay noktalarını ele alıyor. Üretimin maliyeti düştükçe kıt kaynak, ayırt edici bir seçim yapabilme ve o seçimde ısrar edebilme yeteneğine dönüşüyor. Kanaatimce önümüzdeki dönemde markalar arasındaki fark, kimin daha net bir karar verdiğinden ve o kararı yıllarca taşıyabildiğinden doğacak.
Kaynakça
- 1.Girotra, K., Meincke, L., Terwiesch, C. ve Ulrich, K. T. (2023). Ideas Are Dimes A Dozen: Large Language Models For Idea Generation In Innovation. Mack Institute for Innovation Management, The Wharton School. mackinstitute-wharton.relayto.com
- 2.Brand, J., Israeli, A. ve Ngwe, D. (2025). Using LLMs for Market Research. Marketing Science Institute. msi.org
- 3.Mack Institute for Innovation Management (2025). New in Nature: ChatGPT Decreases Idea Diversity in Brainstorming. The Wharton School, University of Pennsylvania. mackinstitute.wharton.upenn.edu
- 4.Gianatasio, D. (2022). Asked to ’Draw Ketchup,’ Even A.I. Chose Heinz. Muse by Clios. musebyclios.com
- 5.Coca-Cola Australia (2023). Coca-Cola Inspires Fans to Imagine the Future with Launch of New Limited-Edition Creations Flavour and AI Experience. The Coca-Cola Company. coca-cola.com
- 6.Türk Patent ve Marka Kurumu (t.y.). Marka. TÜRKPATENT. turkpatent.gov.tr
- 7.World Intellectual Property Organization (t.y.). Global Brand Database. WIPO. wipo.int
- 8.Türk Patent ve Marka Kurumu (2023). TÜRKPATENT tarafından geliştirilen Marka Araştırma Uygulaması Play Store ve Apple Store’da kullanıma açıldı. TÜRKPATENT. turkpatent.gov.tr
- 9.World Intellectual Property Organization (2024). Generative AI: Navigating Intellectual Property. WIPO. wipo.int
- 10.U.S. Copyright Office (2025). Copyright Office Releases Part 2 of Artificial Intelligence Report. NewsNet, Issue No. 1060. copyright.gov
- 11.Türkiye Cumhuriyeti (1951). 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. WIPO Lex. wipo.int
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

