Makaleler·Marka Stratejisi ve Yönetimi
Marka Yönetimi Nedir? Şirketler İçin Neden Önemlidir?
Marka yönetimi, bir markanın logosundan müşterinin satın alma anında yaşadığı duygulara kadar bütün yönlerini gözeten stratejik pratiktir. Bu yazı kavramın kapsamını, şirketlere hangi mekanizmalarla değer kattığını ve sorumluluğun kimde olması gerektiğini anlatıyor.
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Marka yönetimi, bir markanın logo ve ambalaj gibi somut unsurlarından tüketicinin duygu ve algılarına kadar bütün yönlerini gözeten stratejik pratiktir1. Amacı, markanın her temas noktasında aynı vaadi taşımasını ve zaman içinde değer biriktirmesini sağlamaktır. Şirketler için önemi buradan doğar. İyi yönetilen bir marka fiyatlama gücünü destekler, şirketin riskini azaltır ve müşteri güvenini tekrar satın almaya çevirir.
Marka yönetimi nedir sorusu genellikle marka stratejisiyle birlikte sorulur. İki kavram aynı zincirin farklı halkalarıdır. Marka stratejisi markanın kime, hangi vaatle ve hangi farkla hitap edeceğini belirler. Marka yönetimi bu kararları gündelik işin içinde yaşatır, izler ve gerektiğinde düzeltir.
Marka yönetimi hangi işleri kapsar?
EBSCO’nun marka yönetimi derlemesine göre marka yöneticileri, markanın adını taşıyan ürün ve hizmetlerin yanında markanın soyut kimliğini ya da kişiliğini de yönetmek zorundadır1. Bu ikili sorumluluk gündelik işte beş alana yayılır.
İlk alan konumun ve kimliğin korunmasıdır. Yeni bir ürün, kampanya ya da iş birliği önerisi markanın vaadiyle karşılaştırılır ve uyumsuz olanlar elenir. İkinci alan temas noktalarındaki tutarlılıktır. Ambalaj, web sitesi, satış sunumu ve müşteri hizmetleri aynı kişiliği yansıtacak biçimde kurallara bağlanır.
Üçüncü alan kurumun içidir. EBSCO derlemesine göre marka yöneticileri şirket çalışanlarına her düzeyde markanın kişiliğini ve değerlerini anlatır1. Dördüncü alan hukuki korumadır. Marka; ticari marka, ticaret unvanı ya da ticari sembol biçiminde ürünün yasal sahipliğini kurar ve onu en doğrudan taklit biçimlerinden korur1. Beşinci alan ölçümdür. Marka sağlığı farkındalık, tercih ve güven gibi göstergelerle düzenli aralıklarla izlenir.
Birden çok markası olan şirketlerde marka yönetimi portföy kararlarını da kapsar. Hangi markanın büyütüleceği, hangisinin ana markayla birleştirileceği ya da hangisinin emekliye ayrılacağı bu sorumluluğun parçasıdır. Bu kararların çerçevesi marka mimarisi çalışmasıyla çizilir.
Marka yönetimi şirketler için neden önemlidir?
İlk gerekçe finansal performanstır. Kantar BrandZ verilerine göre en güçlü markalara sahip şirketlerin hisse fiyatları 2006’dan bu yana piyasa ortalamasını istikrarlı biçimde geride bıraktı2. Kantar güçlü markaların çoğu zaman pazarlama varlıklarından daha iyi yararlandığını, daha yüksek marjı destekleyen fiyatlama gücüne ve daha büyük pazar payına sahip olduğunu belirtiyor2.
İkinci gerekçe risktir. Lopo Rego, Matthew Billett ve Neil Morgan, Journal of Marketing’deki çalışmalarında müşteri temelli marka değerinin firma riskiyle ilişkili olduğunu buldu3. Bulgulara göre güçlü bir marka, hissedarları özellikle aşağı yönlü sistematik riske karşı koruyor3. Yazarlar bu nedenle marka yönetiminin şirketin risk yönetimi stratejisinin bir parçası sayılmasını öneriyor3.
Üçüncü gerekçe güvendir. Deloitte araştırmacılarının aktardığına göre bir markaya güvenen müşterilerin yüzde 88’i o markadan yeniden satın alıyor4. Aynı araştırmaya göre güvenilen şirketler piyasa değerinde rakiplerini yüzde 400’e varan oranlarda geride bırakıyor4. Güven, marka yönetiminin en somut çıktılarından biridir, çünkü vaat ile deneyim arasındaki uyumun birikmiş sonucudur.
Disney Cruises örneğinde tutarlılık nasıl güvene dönüşüyor?
Deloitte’un yaklaşık 500 markayı kapsayan veri setinde Disney Cruises, mevcut müşteriler arasında en yüksek üçüncü güven skoruna sahip4. Araştırmacılara göre bu müşteri deneyimlerinin altında markanın tutarlılığı yatıyor4. Koridorlarda çalan Disney ezgileri, temalı akşam gösterileri ve sevilen karakterlerle buluşma vaadi aynı marka fikrinin farklı temas noktalarındaki karşılığıdır4.
Şirket, kamara görevlilerinin sekiz saatlik vardiyalarının bir saatini misafirlerle doğrudan sohbete ayırdığı bir program da uyguladı4. Müşteriler bu kişisel ve yakın ilgili deneyim için prim ödüyor4. Deloitte’un bir başka bulgusu marka yöneticileri için öğreticidir. Tüketiciler insani yakınlığın ve şeffaflığın kararlarını belirlediğini söylüyor, ama davranışları izlendiğinde yetkinlik ve güvenilirlik ağır basıyor4. Deloitte bu iki faktörü rekabete katılabilmek için gereken asgari koşul olarak tanımlıyor4.
Bu örnek marka yönetiminin gündelik karşılığını gösteriyor. Tutarlılık bir tasarım kılavuzunun sayfalarında başlar, ama güvene dönüşmesi için operasyonun, eğitim programlarının ve vardiya planlarının da aynı fikre hizmet etmesi gerekir.
Marka yönetiminin sorumluluğu kimde olmalı?
John Balmer’a göre stratejik kurumsal marka yönetimi üç zorunluluk üzerinde durur5. Üst yönetim markanın emanetçisidir, markanın güvenilirliği kurulup korunmalıdır ve kurumsal markayı oluşturan kimlikler sürekli yeniden ayarlanmalıdır5. Balmer’in çerçevesinde markanın nihai sorumluluğu üst yönetimdedir ve marka kararları şirketin en üst gündemine aittir.
Uygulamada marka yönetimi pazarlama, satış, insan kaynakları ve operasyonla iç içe çalışır. Bu disiplinlerin görev, hedef ve ölçüt bakımından nasıl ayrıştığı marka yönetimi ile pazarlama yönetimi arasındaki farkları inceleyen yazıda ayrıntılı ele alınıyor. Kavram düzeyindeki ayrımı görmek isteyen okur için marka ve pazarlamanın farkı iyi bir başlangıç noktasıdır.
Marka yönetiminin etkisi nasıl ölçülür?
Ölçüm, marka yönetiminin uzun süre en zayıf halkası oldu. EBSCO derlemesine göre alan, marka yöneticilerinin performansını ölçecek güvenilir metrikler henüz geliştirilmediği için uzun yıllar hesap verebilirlik eksikliğiyle eleştirildi1. Zamanla müşteri deneyimi ve sadakat, marka kârlılığı, memnuniyet, güven ve marka değeri gibi alanlardaki etkiyi ölçen metrikler geliştirildi1.
Bu göstergelerin işe yaraması için üç koşul gerekir. Her göstergenin bir sahibi, bir ölçüm takvimi ve önceden belirlenmiş bir eşik değeri olmalıdır. Marka sağlığı verisi kampanya sonuçlarıyla aynı panoda, ama kendi zaman penceresiyle okunmalıdır. Pratikte iki takvim birlikte çalışır. Aylık takip, müşteri hizmetlerindeki şikâyet konuları ya da kanallar arasında tutarsızlaşan mesajlar gibi operasyonel sapmaları yakalar. Yıllık değerlendirme ise farkındalık, tercih ve fiyat primi gibi yavaş değişen göstergeleri konuma ve stratejiye bağlar. Danışmanlık desteğiyle yürütülen çalışmalarda hangi kazanımların hangi göstergeyle izleneceği marka danışmanı ile çalışmanın kazanımları yazısında ayrıca tartışılıyor. Bu yapıyı şirket içinde kurmakta zorlanan yönetimler, ölçüm ve yönetişim çerçevesini dışarıdan bir marka danışmanıyla birlikte tasarlayabilir.
Marka, birçok şirkette pazarlama bütçesinin bir satırı olarak ele alınabiliyor. Rego ve arkadaşlarının risk bulgusu ile Kantar’ın hisse performansı verisi, markanın şirketin risk profilini ve değerlemesini de etkileyen bir varlık olduğunu gösteriyor. Bu açıdan bakıldığında marka yönetimi finans ve hukuk gibi bir koruma işlevi üstlenir. Kanaatimce önümüzdeki dönemde şirketler arasındaki farkı, markayı bu ciddiyetle yönetenlerin yıllar içinde biriktirdiği güven belirleyecek.
Kaynakça
- 1.EBSCO (2023). Brand Management. EBSCO Research Starters. ebsco.com
- 2.Kantar (2024). Using Kantar BrandZ to make the case for long-term brand-building investment. Kantar. kantar.com
- 3.Rego, L. L., Billett, M. T. ve Morgan, N. A. (2009). Consumer-Based Brand Equity and Firm Risk. Journal of Marketing, 73(6), 47-60. people.duke.edu
- 4.Dunlop, A. ve Reichheld, A. (2023). Challenging the orthodoxies of brand trust. Deloitte Insights. deloitte.com
- 5.Balmer, J. (2012). Corporate Brand Management Imperatives: Custodianship, Credibility, and Calibration. California Management Review, 54(3). cmr.berkeley.edu
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

