Makaleler·Uluslararası Markalaşma
Bir Marka Yeni Bir Ülkeye Girerken Nelere Dikkat Etmelidir?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Bir marka yeni bir ülkeye girerken beş kararı birlikte verir. Bu kararlar hangi pazara girileceği, hangi giriş biçiminin seçileceği, marka adının ve mesajının nasıl uyarlanacağı, fiyatın nereye konacağı ve ilk yılın nasıl yönetileceğidir. Bu kararların sırası da önemlidir. Adın yerel dilde sınanması reklamdan önce gelir, küçük ölçekli deneme büyük yatırımdan önce gelir.
Yeni bir ülke, markanın ana pazarda yıllar içinde biriktirdiği bilinirliği, dağıtım ilişkilerini ve müşteri güvenini sıfırdan kurmasını gerektirir. Bu yüzden uluslararası büyüme bir satış genişlemesinden çok yeni bir marka lansmanı gibi planlanmalıdır.
Hangi pazara girileceği nasıl seçilmeli?
Pazar seçiminde en yaygın hata, büyüklüğü tek ölçüt saymaktır. Büyük bir pazar cazip görünür ama markanın oradaki rekabeti, dağıtım yapısını ve tüketici alışkanlıklarını tanıyıp tanımadığı daha belirleyicidir. Johanson ve Vahlne’nin Uppsala modeli olarak bilinen çalışması bu soruya bilgi üzerinden yaklaşır. Modele göre şirketler dış pazarlara dair bilgiyi kademeli olarak edinir, birleştirir ve kullanır1. Pazara bağlılık da bu bilgiyle birlikte adım adım artar1.
Bu yaklaşım marka yöneticisine pratik bir sıralama önerir. İlk pazar, markanın en çok bilgi sahibi olduğu ve hatalarından en ucuza ders alabileceği pazar olmalıdır. Kategorinin o ülkedeki gelişmişliği, güçlü yerel rakiplerin varlığı, perakende yapısı ve tüketici alışkanlıkları birlikte değerlendirilmelidir. Bir pazar finansal tabloda çekici olsa da marka orada farklılaşacak bir konum bulamıyorsa öncelik sırası düşmelidir.
Hangi giriş biçimi seçilmeli?
Giriş biçimleri ihracattan distribütörlüğe, ortaklıktan doğrudan yatırıma kadar uzanır. Anderson ve Gatignon, 17 farklı giriş biçimini girişimciye sağladıkları kontrol derecesine göre kümeledi2. Çalışmanın temel önermesi, en verimli giriş biçiminin kontrol ile kaynak bağlama maliyeti arasındaki dengeye bağlı olduğudur2.
Marka açısından kontrol, deneyimin kimin elinde olduğu sorusudur. Distribütör modeli az kaynakla hızlı erişim sağlar, buna karşılık rafta duruş, fiyat ve müşteri iletişimi büyük ölçüde iş ortağının kararına kalır. Doğrudan yatırım markaya tam kontrol verir ama maliyeti ve geri dönüşü zor bir bağlılığı da beraberinde getirir. Ortak girişim ve lisans gibi ara biçimler, yerel bilgiyi markanın standartlarıyla birleştirmenin yollarıdır.
BİM’in yurt dışı deneyimi bu seçeneklerin zaman içinde nasıl birleşebileceğini gösterir. Şirketin ilk yurt dışı faaliyeti Fas oldu ve ilk mağaza Kazablanka’da açıldı3. Mısır’daki mağazalar Nisan 2013’te açıldı3. Şirket 2021’de yurt dışı pazarlarda aldığı yerelleşme kararı doğrultusunda Fas şirketinin yüzde 35’ini 83,2 milyon dolara İngiltere merkezli bir özel sermaye fonuna sattı3. BİM 2024’te Fas’ta 102, Mısır’da 62 yeni mağaza açtı ve yurt dışı mağaza sayısını 1.207’ye çıkardı3. Doğrudan yatırımla başlayan giriş, pazar bilgisi biriktikçe yerel bir ortakla güçlendirildi.
Marka adı ve mesajı yeni pazara nasıl taşınır?
Ana pazarda doğal görünen bir ad, yeni dilde farklı bir çağrışım taşıyabilir ya da zor telaffuz edilebilir. Bu yüzden adın hedef dilde nasıl okunduğu, hangi kelimelere benzediği ve yerel alfabede nasıl yazılacağı girişten önce anadili konuşanlarla sınanır. Aynı kontrol sloganlar, ürün adları ve ambalaj metinleri için de yapılır.
Mesajda ise iki uç arasında bir denge aranır. Markanın temel vaadi ülkeden ülkeye değişmez, aksi hâlde marka her pazarda başka bir şirket gibi görünür. Bu vaadi kanıtlayan örnekler, görseller ve kullanım anları ise yerel hayattan seçilir. Yerel ekiple birlikte hazırlanan kısa bir mesaj rehberi, hangi unsurların sabit, hangilerinin uyarlanabilir olduğunu baştan netleştirir.
Fiyat konumu yeni pazarda nasıl belirlenir?
Fiyat, markanın yeni pazardaki ilk konum cümlesidir. Ana pazardaki konum kendiliğinden taşınmaz. Gümrük, lojistik ve distribütör marjı eklendiğinde orta segmentteki bir ürün hedef pazarda premium rafa düşebilir. Bu durumda marka ya bu konumu iletişimle destekler ya da maliyet yapısını yeniden kurar.
Fiyat kararında üç soru belirleyicidir. Hedef pazarda markanın karşılaştırılacağı rakipler kimdir, tüketici bu rakiplere ne öder ve marka bu fark için hangi kanıtı sunar? İlk fiyat yüksek konduysa sonradan indirmek mümkündür, ancak düşük girilen bir fiyatı yükseltmek çok daha zordur. Dijital ortamda tüketicinin ülkeler arası fiyatı karşılaştırabildiği de hesaba katılmalıdır.
İlk yıl hangi kararlar ve göstergelerle yönetilmeli?
Target’ın Kanada girişi, ilk yılın öğrenme dönemi olarak tasarlanmamasının bedelini gösterir. Şirket 2011’de Zellers’a ait en fazla 220 mağaza yerinin kira haklarını 1,825 milyar Kanada doları karşılığında almayı kabul etti4. Bu hamle şirketin tarihinde Amerika Birleşik Devletleri dışındaki ilk girişimiydi ve 2013 ile 2014’te 100 ila 150 mağaza açılması planlanıyordu4. Ocak 2015’te Kanada’daki 133 mağazayla pazardan çekilme kararı açıklandı5. Şirket, Kanada operasyonunu en erken 2021’e kadar kâra taşıyacak gerçekçi bir senaryo bulamadığını bildirdi ve yaklaşık 5,4 milyar dolar vergi öncesi zarar öngördü5.
Bu tablo, ölçeğin öğrenmenin önüne geçtiği bir girişi anlatır. İlk yılın yönetimi bunun tersini gerektirir. Marka girişten önce dağıtım kapsamı, bilinirlik, deneme ve tekrar satın alma için hedefler koyar. Hangi eşikte büyüneceği, hangi eşikte durulup yeniden düşünüleceği de baştan yazılır. Bu eşikler, yatırımın büyüklüğüne heyecanla karar verilmesini engelleyen bir yönetim aracıdır.
Yeni bir ülkeye girişte başarıyı belirleyen, ilk günün gösterişinden çok markanın pazardan ne kadar hızlı öğrendiğidir. Pazar, giriş biçimi ve fiyat ilk gün verilen kararlardır. İlk yılın göstergeleri ise bu kararların doğru olup olmadığını söyler. Bilgiyi biriktirerek büyüyen marka hatasını küçükken görür, ölçekle başlayan marka aynı hatayı pahalıya öder.
Konuyla ilgili yazılar.
- Türk markalarının yurt dışında konumlanması. Yeni pazara girmeden önce menşein öne çıkarılıp çıkarılmayacağına karar vermeye yardım eder.
- global markaların yerel kültürlere uyumu. Giriş kararından sonra ürün ve iletişimin yerel kültüre ne ölçüde uyarlanacağını tartışır.
- marka isminin farklı dillerde test edilmesi. Tescilden önce adın hedef dillerde nasıl sınanacağını anlatır.
- yeni pazarların Asya’da doğuşu. Pazar seçimi yaparken küresel ekonomik eksenin nereye kaydığına dair bir bakış sunar.
- marka stratejisinin temelleri. Uluslararası büyüme kararlarını markanın bütün stratejisiyle ilişkilendirir.
Kaynakça
- 1.Jan Johanson ve Jan-Erik Vahlne, “The Internationalization Process of the Firm, A Model of Knowledge Development and Increasing Foreign Market Commitments”, Journal of International Business Studies, 1977. ideas.repec.org
- 2.Erin Anderson ve Hubert Gatignon, “Modes of Foreign Entry, A Transaction Cost Analysis and Propositions”, Journal of International Business Studies, 1986. ideas.repec.org
- 3.BİM Birleşik Mağazalar, “2024 Integrated Annual Report”, BİM, 2025. english.bim.com.tr
- 4.Target Corporation, “Target Corporation to Acquire Interest in Canadian Real Estate from Zellers Inc., a Subsidiary of Hudson’s Bay Company, for C$1.825 Billion”, Target Corporate, 2011. corporate.target.com
- 5.Target Corporation, “Target Corporation Announces Plans to Discontinue Canadian Operations”, Target Corporate, 2015. corporate.target.com
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

