Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Uluslararası Markalaşma

Marka İsmi Farklı Dillerde Nasıl Test Edilir?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Marka ismi farklı dillerde dört katmanda test edilir. Dilbilimsel tarama adın hedef dillerdeki anlamlarını ve çağrışımlarını arar, telaffuz testi adın nasıl okunduğunu ve duyulduğunu ölçer. Dijital kontrol adın alan adı, sosyal medya ve arama sonuçlarında kullanılabilir olup olmadığını gösterir, anadili konuşanlarla yapılan saha testi ise bütün bu bulguları gerçek kullanım içinde sınar. Sözlükte yapılan bir kontrol bu sürecin başlangıcıdır, kendisi olamaz.

Bu sıralama, isim değiştirmenin bedeli yükseldikçe daha da önem kazanır. Ambalaj basılmadan, alan adı alınmadan ve reklam yayına girmeden önce yapılan test, birkaç haftalık bir çalışmadır. Lansmandan sonra fark edilen bir sorun ise markayı yeni bir adla baştan tanıtmayı gerektirebilir.

Dilbilimsel tarama neyi arar?

Dilbilimsel tarama (linguistic screening), adayın her hedef dilde sözlük anlamını, argo ve yerel ağız karşılıklarını, adın içinde saklı kelime parçalarını ve uygunsuz sözcüklere ses benzerliğini inceler. Latin alfabesi kullanmayan pazarlarda adın yerel yazıya nasıl aktarılacağı da bu aşamada belirlenir.

Ses benzerliği, sözlükte görünmeyen anlamlar da doğurabilir. Bir ad, başka bir dilin sesini taşıyarak hiç amaçlanmamış bir anlam kazanabilir. Yerel bir kelimenin argo okunuşuna ya da yabancı bir sözcüğün yerel telaffuzuna benzeyen adlar bu riskin tipik örnekleridir. Bu anlamın sorun olup olmadığına ise sözlük karar vermez, ilgili kitlenin algısı ve bağlam karar verir.

Telaffuz ve ses neden ayrıca test edilmeli?

Ses, sözcüğün anlamından ayrı bir mesaj da taşıyabilir. Shrum ve arkadaşlarının üç deneyi, ses simgeciliğinin (phonetic symbolism) marka adı tercihine etkisini ve bu etkinin başka dillere taşınıp taşınmadığını inceledi1. Fransızca, İspanyolca ya da Çince konuşan ve İngilizceyi de bilen iki dilli katılımcılar, sesi ürün özellikleriyle örtüşen adları tercih etti1. Sonuçlar, katılımcıların çalışmayı ana dillerinde ya da ikinci dillerinde tamamlamasından etkilenmedi1.

Bu bulgu, adın sesinin kültürler arasında da bir izlenim yarattığını düşündürür. Telaffuz testi bu yüzden iki soruya cevap arar. Hedef pazardaki tüketici adı zorlanmadan ve tek bir biçimde okuyabiliyor mu? Ortaya çıkan ses, ürünün vaat ettiği hızı, hafifliği ya da sağlamlığı destekliyor mu? Türkçeye özgü ş, ğ ve ı gibi harfler başka dillerde farklı okunabileceği için Türk markalarının bu testi özellikle dikkatle yapması gerekir.

Hangi efsanelerden kaçınmak gerekir?

İsim testinin en bilinen öyküsü aynı zamanda en yanlış olanıdır. Chevrolet Nova’nın İspanyolcada “gitmez” anlamına geldiği için satmadığı anlatılır. Doğrulama sitesi Snopes’un incelemesine göre Nova 1972 ile 1978 arasında Meksika’da ve başta Venezuela olmak üzere başka İspanyolca konuşulan ülkelerde de satıldı2. “No va” ifadesi ile “nova” sözcüğü İspanyolcada farklı telaffuzlara sahip ayrı birimlerdir2. Otomobil iki ana pazarında da iyi sattı ve Venezuela’daki satışlar General Motors’un beklentisini aştı2.

Efsanenin öğrettiği gerçek ders, ezberlenen dersin tersidir. Sözlük karşılığına bakarak yapılan bir tarama, sorun olmayan bir adı reddettirebilir. Test, anadili konuşanların bir kelimeyi gerçekte nasıl duyduğunu ve kullandığını ölçmelidir.

Testin aradığı tek şey risk de olmamalıdır. KitKat adı Japoncada “kitto katto” diye okunur ve bu okunuş “mutlaka kazan” anlamına gelen “kitto katsu” ifadesine çok yakındır3. Nestlé bu rastlantısal dil bağına, Japon pazarı için ambalajında sınavla ilgili simgeler taşıyan özel KitKat’lar üreterek karşılık verdi3. İyi bir dil testi, adın yerel dilde yakaladığı olumlu çağrışımları da raporlar.

Alan adı ve dijital kullanılabilirlik nasıl kontrol edilir?

Dil testinden geçen bir ad, dijitalde kullanılabilir olmadığında yine sorun yaratır. Hedef ülkelerin alan adı uzantılarında adın boşta olup olmadığı, başlıca sosyal medya platformlarında aynı kullanıcı adının alınıp alınamayacağı ve uygulama mağazalarında benzer adlı ürünlerin bulunup bulunmadığı aynı aşamada kontrol edilir. Bu kontrol erken yapıldığında uygun uzantılar ve kullanıcı adları lansmandan önce alınabilir.

Arama sonuçları da bu aşamanın parçasıdır. Ad hedef dilde yaygın bir kelimeyle ya da tanınmış başka bir markayla aynı sonuç sayfasını paylaşıyorsa, markanın aranırken bulunması zorlaşır. Hedef ülkenin arama motorunda adın bugün hangi sonuçları getirdiğine bakmak, ileride markalı aramalarda karşılaşılacak rekabeti önceden gösterir.

Yerel dil uzmanı testi nasıl yapılmalı?

Yerel dil testi çevirmenlere bırakılmamalıdır. Her hedef pazarda o dili anadili olarak konuşan, farklı yaş ve bölgelerden kişilerle çalışılmalıdır. Katılımcılara önce adın yalnız yazılı biçimi, sonra yalnız sesli biçimi gösterilmeli, her ikisi için ayrı tepki toplanmalıdır.

Sorular yönlendirmeden sorulmalıdır. Bu ad size neyi hatırlatıyor, nasıl okursunuz, bir mağazada yüksek sesle söylemekten çekinir misiniz, argoda bir karşılığı var mı? Okunuşlar kaydedilmeli ve farklı okunuşların sayısı not edilmelidir. Son aşamada en güçlü adaylar hedef tüketiciyle ürün bağlamında sınanır. Bulgular her pazar için aynı tabloda raporlanır. Hangi adın hangi dilde risk, hangisinde avantaj taşıdığı yan yana görüldüğünde seçim kişisel beğeniden çıkar ve gerekçesi açık bir karara dönüşür.

Bir marka ismi ilk kez yabancı bir dilde söylendiğinde, artık onu yaratan şirkete ait olmaktan çıkar ve o dili konuşanların kulağına geçer. İyi bir test süreci bu anı lansmandan önceye taşır. Adı dünyaya açmadan önce dünyanın ona ne diyeceğini dinlemek, en ucuz marka sigortasıdır.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.L. J. Shrum, Tina M. Lowrey, David Luna, Dawn B. Lerman ve Min Liu, “Sound symbolism effects across languages, Implications for global brand names”, International Journal of Research in Marketing, 2012. ideas.repec.org
  2. 2.David Mikkelson, “Did the Chevrolet Nova Fail to Sell in Spanish-Speaking Countries?”, Snopes, 1999. snopes.com
  3. 3.Barbara Mikkelson, “Lucky Kit Kat”, Snopes, 2009. snopes.com

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar