Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka İletişimi

Markanın İletişim Dili Nasıl Belirlenir?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Markanın iletişim dili dört kararla belirlenir. Önce markanın kişiliğini yansıtan sabit bir ses tanımlanır, ardından bu sesin hangi ton aralığında hareket edeceği seçilir. Sonra ilkeleri somutlaştıran sözcük tercihleri yapılır ve hepsi ekiplerin günlük işte kullanacağı bir yazım kılavuzuna dönüştürülür. Mesaj markanın ne söylediğini belirler, iletişim dili ise nasıl söylediğini.

Ses ile ton arasındaki fark nedir?

Ses (voice) markanın değişmeyen karakteridir, ses tonu (tone of voice) ise bu karakterin duruma göre aldığı biçimdir. Mailchimp’in yazım kılavuzu bu ayrımı gündelik bir benzetmeyle anlatır. İnsanın sesi hep aynıdır, ama yakın arkadaşlarıyla akşam yemeğindeki tonu yöneticisiyle yaptığı toplantıdaki tonundan farklıdır1. Kılavuza göre ton, karşıdaki kişinin duygu durumuna göre de değişir1.

Mailchimp kendi sesini birkaç ilkeyle tanımlar. Şirket açık sözlü olduğunu, abartılı dil, ek satış ve aşırı vaatle bulanmış bir dünyada netliği her şeyin üstünde tuttuğunu yazar1. Mizahını ise kuru, ölçülü ve biraz tuhaf olarak tarif eder1. Bu tanımların değeri, her birinin yazarı belirli bir yazma davranışına yönlendirmesindedir. Samimiyiz gibi genel bir sıfat ise yazara hiçbir yön göstermez.

Ses tonu hangi boyutlarla tanımlanır?

Nielsen Norman Group’tan Kate Moran, her metnin tonunun mizah, resmiyet, saygı ve coşku olmak üzere dört boyutta çözümlenebileceğini gösterir2. Her boyut iki uç arasında bir çizgi gibi düşünülür. Metin ciddi ile esprili, resmî ile gündelik, saygılı ile aykırı, nesnel ile coşkulu arasında herhangi bir noktada durabilir2. Moran’a göre bir yazı üslubunun bu boyutların en uç noktalarında durup iş amaçları için etkili kalması alışılmadık bir durumdur2.

Boyutlar seçildikten sonra ton birkaç hedef sözcükle inceltilir. Moran bu sözcüklerin sayısını az tutmayı ve kaçınılacak tonları tanımlayan karşıt sözcükler seçmeyi önerir2. Verdiği örnekte bir üniversite, ukalalığa kaçmadan otoriter görünmeyi hedefler2. Bu yöntem, ekiplere hedeflenen tonu gösterdiği kadar aşılmaması gereken sınırı da gösterir.

Ton seçimi marka algısını nasıl etkiler?

Ton, okurun markaya dair yargısını ölçülebilir biçimde değiştirir. Nielsen Norman Group, neredeyse aynı içeriğe sahip ve tonu dışında farkı olmayan web sayfası çiftlerini test etti3. Kurumun güvenilirliğine dair izlenim, markayı tavsiye etme isteğinin samimiyetten çok daha güçlü bir yordayıcısı çıktı3. Tavsiye puanlarındaki değişkenliğin ortalama yüzde 52’si güvenilirlikle açıklandı, samimiyet buna yüzde 8 ekledi3.

Sonuçlar sektörlere göre farklılaştı. Oyuncu ve gayriresmî bir tonla yazılan araç sigortası sayfası daha samimi bulundu, ama daha az güvenilir değerlendirildi3. Daha gündelik bir dil kullanan banka sayfası ise ciddi muadilinden hem daha samimi hem daha güvenilir bulundu3. Buradan çıkan ders, ciddi bir sektörde konuşma diline yaklaşmanın işe yarayabileceği, mizahın ise güveni aşındırabileceğidir. Bu yüzden ton kâğıt üzerinde seçildikten sonra gerçek okurlarla sınanır.

Sözcük seçimi nasıl yapılır?

Ton ilkeleri sözcük düzeyinde karşılık bulduğunda metne yansır. Birleşik Krallık hükümetinin yayın kılavuzu GOV.UK, sade İngilizceyi bütün içerikler için zorunlu tutar ve kaçınılacak sözcükleri tek tek listeler4. Listede collaborate yerine work with, utilise yerine use gibi öneriler yer alır4. Kılavuz mecazlardan da kaçınmayı ister, çünkü mecazlar asıl kastedileni söylemez ve okurun anlamasını yavaşlatır4.

Kişi zamirleri de sözcük seçiminin parçasıdır. Alberta Üniversitesi’nden Sarah Moore ve meslektaşları, müşteri temsilcileri biz yerine ben dediğinde müşterilerin daha memnun kaldığını ve daha fazla satın aldığını buldu5. Araştırmacılar 3.000 müşteri hizmetleri e-posta yazışmasını inceledi5. Müşteriye seslenen İngilizce you zamirinin ise satışa ve memnuniyete bir etkisi görülmedi5. Türkçede zamir çoğu zaman fiil ekinde saklıdır ve bu tercih kontrol ediyorum ile kontrol ediyoruz arasındaki farkta ortaya çıkar. Bu uyarlama Türkçe için sınanmış bir bulgudan çok, kılavuzda karara bağlanması gereken bir sorudur.

Ton kanala ve duruma göre nasıl esner?

Ses sabit kalırken ton kanala, konuya ve okurun ruh hâline göre ayarlanır. Moran, aynı şirketin finansal raporunun üniversite öğrencilerine yönelik kariyer sayfasından farklı ses vermesi gerektiğini hatırlatır2. Mailchimp de yazarlarından okurun o anki duygu durumunu düşünmelerini ister ve netliğin eğlendirmekten her zaman daha önemli olduğunu vurgular1. Kılavuza göre zorlama mizah, hiç mizah yapmamaktan kötü olabilir1.

Bu esnekliği yönetmenin pratik yolu bir ton matrisidir. Matrisin bir ekseninde kanallar, öbür ekseninde durumlar yer alır. Sosyal medyadaki bir kampanya duyurusu coşkulu uca yaklaşabilir, aynı markanın şikâyet yanıtı ise nesnel ve saygılı uca çekilir. Hata mesajı, fatura ve sözleşme gibi metinlerde mizah boyutu sıfıra iner. Matris, her ekibin kendi kanalı için ayrı bir dil icat etmesinin önüne geçer.

Yazım kılavuzu neleri içermeli?

İletişim dili yazılı bir kılavuza dönüştüğünde kişilerden bağımsız hale gelir. İyi bir kılavuz önce ses ilkelerini ve her ilkenin karşılığı olan yazma davranışını tanımlar. Ardından ton matrisini, tercih edilen ve kaçınılan sözcüklerin listesini ve hitap biçimini içerir. Türkçe yazan bir marka için sen ya da siz kararı, rakam ve tarih yazımı ve yabancı terimlerin nasıl karşılanacağı bu bölümde netleşir.

Kılavuzun en çok başvurulan bölümü genellikle örneklerdir, çünkü aynı metnin önceki ve sonraki hâlleri kuralların kendisinden hızlı öğretir. Mailchimp kılavuzunu herkesin okuyabileceği bir lisansla yayımlar ve dilbilgisi ile yazım kurallarını ayrı bir bölümde toplar1. Kılavuzun kimin onayıyla güncelleneceği de baştan belirlenir. Güncelleme sahibi olmayan bir kılavuz birkaç yıl içinde gerçek kullanımın gerisinde kalır.

İletişim dili, markanın her metinde yeniden verdiği küçük bir sınavdır. Okur ürünü denemeden önce markanın kendisiyle nasıl konuştuğunu duyar ve güvenip güvenmeyeceğine dair ilk izlenimini bu cümlelerden edinir. Bu sınavı geçen markalar ses ilkelerini birkaç sıfatla bırakmaz, sınanmış bir ton aralığına, somut bir sözcük listesine ve sahibi belli bir kılavuza bağlar.

Sık sorulan sorular.

  • Marka müşterisine sen mi demeli, siz mi?Karar kategoriye, kitlenin yaşına ve ilişkinin doğasına göre verilir. Asıl risk iki hitabın aynı markanın farklı kanallarında karışık kullanılmasıdır, bu yüzden seçim kılavuza yazılır ve bütün ekipler aynı hitabı kullanır.
  • İletişim dili ne zaman yeniden ele alınmalı?Konumlandırma ya da hedef kitle değiştiğinde ses ilkeleri yeniden gözden geçirilir. Ton matrisi ve örnek metinler ise yeni kanallar eklendikçe daha sık güncellenir.
  • Yapay zekâyla üretilen metinler iletişim diline nasıl uydurulur?Yazım kılavuzu, ton matrisi ve onaylı örnek metinler araca talimat olarak verilir. Yayından önce metni kılavuzu bilen bir editörün okuması, tonun ve sözcük tercihlerinin sapmasını önler.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Mailchimp, “Voice and Tone”, Mailchimp Content Style Guide, 2023. styleguide.mailchimp.com
  2. 2.Kate Moran, “The Four Dimensions of Tone of Voice”, Nielsen Norman Group, 2016. nngroup.com
  3. 3.Kate Moran, “The Impact of Tone of Voice on Users’ Brand Perception”, Nielsen Norman Group, 2016. nngroup.com
  4. 4.GOV.UK, “A to Z style guide”, GOV.UK content and publishing guidance, t.y. gov.uk
  5. 5.Michael Brown, “There’s no ’I’ in team but there is in sales, new research shows”, University of Alberta Folio, 2018. ualberta.ca

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar