Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka İletişimi

Marka Mesajı Nasıl Oluşturulur?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Marka mesajı bir hiyerarşi olarak oluşturulur. En üstte markanın kitlesine verdiği tek bir ana vaat durur. Onun altında bu vaadi taşıyan üç dört destekleyici mesaj, her mesajın altında da onu inandırıcı kılan kanıtlar yer alır. Hiyerarşi kurulduktan sonra farklı kitlelere uyarlanır ve gerçek kitleyle test edilir.

Mesaj, markanın ne söylediğidir. Aynı şeyin hangi ses tonuyla söyleneceği ise iletişim dilinin konusudur. İki karar birbirine bağlıdır, ama sırası bellidir. Söylenecek şey netleşmeden nasıl söyleneceği tartışılamaz.

Mesaj hiyerarşisi neden gerekir?

Hiyerarşi olmadığında her ekip kendi önceliğini öne çıkarır. Satış ekibi fiyatı, ürün ekibi teknik üstünlüğü, sosyal medya ekibi kampanyayı anlatır ve müşteri her temasta başka bir marka duyar. Hiyerarşi bu dağılmayı önleyen ortak bir referanstır. Hangi mesajın her koşulda korunacağını, hangisinin bağlama göre öne çıkabileceğini gösterir.

Mesajın kalitesi reklam etkinliğini de belirler. Nielsen’in 2017 tarihli analizine göre yaratıcı içerik, reklamın satışa etkisini belirleyen unsurlar arasında en önemlisi olmayı sürdürüyor1. 2006’daki Project Apollo çalışmasında bir markanın reklamdan elde ettiği satış artışının yüzde 65’i yaratıcı içerikten geliyordu1. Nielsen’e göre zayıf yaratıcı içerik zayıf satış artışı getirir1. Yaratıcı içeriğin çekirdeğinde ise mesaj durur.

Hiyerarşinin bir işlevi de sıralamadır. Kevin Lane Keller, Brian Sternthal ve Alice Tybout, birbirine ters düşen iki faydayı aynı anda iddia etmenin zorluğunu Miller Lite örneğiyle anlatır2. Markanın harika tat ve daha az doyurucu vaadi, görünüşteki çelişkinin aşılabileceğini gösterir2. Yazarların ilk önerisi sıralamadır. Önce harika tat iddiası yerleştirilir, daha az doyurucu iddiasına sonra geçilir2.

Ana vaat nasıl seçilir?

Ana vaat, markayı rakiplerinden ayıran ve kitlenin önemsediği tek bir faydadır. Keller ve arkadaşları bunu farklılık noktası (point of difference) kavramıyla ele alır ve iki ölçüt koyar2. İlki arzu edilebilirliktir. Farklılık noktası markanın kitlesi tarafından hem ilgili hem inandırıcı bulunmalıdır2. Yazarlar ilgililiğin kolayca gözden kaçtığını hatırlatır. 1990’ların başında kola, bulaşık deterjanı, bira ve benzin gibi pek çok kategoride renksiz ürünler çıktı ve bu ürünlerin çoğalması özelliğin anlamını bulanıklaştırdı2.

İkinci ölçüt sunulabilirliktir. Farklılık noktasının hayata geçirilebilir, kârlı ve savunulabilir olması gerekir2. Yazarlara göre havayolları dakiklikte üstünlüğü farklılık noktası olarak iddia etmekten akıllıca vazgeçmiştir, çünkü bu vaadi tutma gücü kontrol edilemeyen pek çok etkene bağlıdır2. Outpost.com müşterilerine teslimatı bedelsiz sundu, ama bu faydanın kârlı biçimde sürdürülemeyeceği anlaşılınca hizmeti bir yıl sonra kaldırdı2. Ana vaat seçilirken sorulacak soru bu yüzden ikilidir. Kitle bunu ister mi, marka bunu yıllarca verebilir mi?

Destekleyici kanıtlar nasıl seçilir?

Destekleyici mesajlar ana vaadin neden doğru olduğunu açıklar, kanıtlar ise bu açıklamayı doğrular. Keller ve arkadaşlarına göre inandırıcılığa giden en basit yol, ürünün benzersiz ve kanıtlanabilir bir özelliğini göstermektir2. Yazarların örneğinde daha enerji verici olduğunu iddia eden yüksek kafeinli bir içecek, iddiasını kafein yoğunluğunu vurgulayarak destekleyebilir2.

Kanıtların ağırlığı türlerine göre değişir. Ürün verisi, bağımsız test sonucu, müşteri sayısı, sertifika, garanti koşulu ve kullanıcı deneyimi okur gözünde farklı güç taşır. Hiyerarşide her destekleyici mesajın altına en az bir ölçülebilir kanıt yazılır. Kanıtı olmayan mesaj, kanıt geliştirilene kadar bekletilir ya da hiyerarşiden çıkarılır. Bu disiplin, mesajın sorgulandığında savunulabilmesini de baştan güvenceye alır.

Mesaj farklı kitlelere nasıl uyarlanır?

Farklı kitleler aynı vaadi farklı gerekçelerle önemser. Bu yüzden ana vaat sabit kalırken destekleyici mesajların sırası ve kanıtların seçimi kitleye göre değişir. Bir yazılım markasında finans yöneticisi maliyet kanıtını, teknik ekip entegrasyon verisini, son kullanıcı ise kullanım kolaylığını ilk sırada görmek isteyebilir. Gerçek sıra her kitleyle yapılan araştırmayla belirlenir.

Kişiye uyarlanmış mesajın etkisi büyük ölçekte de gözlendi. Sandra Matz ve arkadaşları, 3,5 milyondan fazla kişiye ulaşan üç saha deneyinde reklam mesajlarını kişilik özelliklerine göre uyarladı3. Kişilerin dışadönüklük ya da deneyime açıklık düzeyiyle eşleşen mesajlar, eşleşmeyen ya da kişiselleştirilmemiş muadillerine göre yüzde 40’a varan oranda daha fazla tıklama getirdi3. Satın almalardaki artış ise yüzde 50’ye kadar çıktı3.

Bulgunun sınırları da vardır. Dean Eckles ve arkadaşları, karşılaştırılan reklamların kullanıcılara rastgele dağıtılmadığını ve bunun bulguların iç geçerliliğini zayıflattığını belirtti4. Matz ve arkadaşları da aynı yöntemin kişilerin mahrem özelliklerini farkında olmadan ortaya çıkarmak için kullanılabileceğini kabul eder3. Kitleye göre uyarlama, ana vaadi değiştirmeden gerekçeyi kitleye yaklaştırdığı ölçüde meşru kalır.

Mesaj nasıl test edilir?

Mesaj yayına girmeden önce iki düzeyde sınanır. Nitel düzeyde hedef kitleden küçük gruplara mesaj gösterilir ve kendi sözcükleriyle ne anladıkları sorulur. Anlatılan ile anlaşılan arasındaki fark, hiyerarşideki zayıf halkayı gösterir. Nicel düzeyde ise mesajın farklı sürümleri gerçek ortamda karşılaştırılır.

Saha deneyi bu karşılaştırmanın en güvenilir biçimidir. Michael Hallsworth, John List, Robert Metcalfe ve Ivo Vlaev, Birleşik Krallık’ta 200.000’den fazla kişinin idari verisiyle iki büyük doğal saha deneyi yürüttü5. Standart vergi ödeme hatırlatma mektuplarına sosyal norm ve kamu yararı mesajları eklemek vergi uyumunu belirgin biçimde artırdı5. Deneylerin uygulanması ek bir maliyet getirmedi5. Aynı kanalda, aynı dönemde ve tek bir değişken farklılaştırılarak yapılan böyle bir karşılaştırma, mesajın etkisini tahmin olmaktan çıkarır.

Güçlü bir marka mesajı, toplantı odasında en çok beğenilen cümleden çok kitlenin hatırlayıp tekrar edebildiği ve markanın her gün kanıtlayabildiği cümledir. Hiyerarşi bu cümleyi korur, kanıtlar onu ayakta tutar, testler hangi kitlede ne kadar karşılık bulduğunu gösterir. Bu üç unsurdan biri eksik kaldığında mesaj, markanın kendi kendine tekrarladığı bir slogana dönüşür.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Nielsen, “When it Comes to Advertising Effectiveness, What is Key?”, Nielsen Insights, 2017. nielsen.com
  2. 2.Kevin Lane Keller, Brian Sternthal ve Alice Tybout, “Three Questions You Need to Ask About Your Brand”, Harvard Business Review, 2002. hbr.org
  3. 3.Sandra C. Matz, Michal Kosinski, Gideon Nave ve David J. Stillwell, “Psychological targeting as an effective approach to digital mass persuasion”, PNAS (PubMed Central), 2017. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  4. 4.Dean Eckles, Brett R. Gordon ve Garrett A. Johnson, “Field studies of psychologically targeted ads face threats to internal validity”, PNAS (PubMed Central), 2018. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  5. 5.Michael Hallsworth, John List, Robert Metcalfe ve Ivo Vlaev, “The Behavioralist As Tax Collector: Using Natural Field Experiments to Enhance Tax Compliance”, NBER Working Paper 20007, 2014. nber.org

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar