Makaleler·Pazarlama Stratejisi
Bir Markanın Hedef Müşterisi Nasıl Belirlenir?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Bir markanın hedef müşterisi, pazar anlamlı bölümlere ayrıldıktan sonra her bölümün çekiciliği ile şirketin o bölüme sunabileceği üstünlük karşılaştırılarak belirlenir. Bu karar, kimin satın alabileceğini tahmin etmekten çok, şirketin hangi müşteri için rakiplerinden daha iyi bir seçenek olabileceğini sorar. Doğru kurulan hedef, ürün geliştirmeden dağıtım kanalına kadar kaynakların nereye akacağını belirler.
Bölümlendirme yaygın bir uygulamadır, ancak sonuç üretme oranı düşüktür. Yankelovich ve Meer’in aktardığı bir ankette şirketlerin yüzde 59’u önceki iki yılda büyük bir bölümlendirme çalışması yürütmüş, bu çalışmalardan gerçek değer elde edenlerin oranı ise yüzde 14’te kalmıştır1. Aradaki fark çoğunlukla hangi sorunun sorulduğuyla ilgilidir.
Pazar bölümlendirme (market segmentation) hangi ölçütlere dayanmalı?
Klasik yaklaşım müşterileri yaş, cinsiyet, eğitim ve gelir gibi demografik özelliklere göre ayırır. Daniel Yankelovich 1964’te Harvard Business Review’da bu özelliklerin artık yeterli bilgi vermediğini savunmuş ve demografi dışı bölümlendirme fikrini önermiştir1. Yankelovich ve Meer’e göre zevkler ve satın alma örüntüleri zamanla yaş ve gelirle düzgün biçimde örtüşmez hale gelmiştir1.
Sonraki yıllarda yaygınlaşan yaşam tarzı ve tutum temelli psikografik bölümlendirme de beklenen sonucu vermemiştir. Yankelovich ve Meer, psikografinin insanların belirli bir kategoride ne satın alacağını öngörmekte çok zayıf kaldığını yazar1. Önerdikleri ölçüt davranıştır. Kullanım yoğunluğu ve marka değiştirme gibi gerçek satın alma davranışları ile olası davranışlar, bölümleri tanımlamak için daha sağlam bir zemin sunar1.
Bölümlendirme hangi karara hizmet etmeli?
Bölümlendirmenin değeri, bağlandığı yönetim kararıyla ölçülür. Yankelovich ve Meer, çalışmanın belirli bir stratejik karara göre kurgulanmasını önerir1. Bir markayı yeni bir kategoriye taşımak, müşteri kaybını azaltmak ya da yeni bir ürün geliştirmek farklı bölümlendirmeler gerektirir. Tek bir modelle bütün kararları yönetmeye çalışmak, her birinde bulanık sonuçlar üretir.
Yazarların önerdiği ikinci adım, kârı hangi müşterilerin sürüklediğini anlamaktır. Makaledeki örnekte bir bavul şirketi, en yüksek kâr marjlı kabin bavullarını alanların önemli bir kısmının uluslararası yolcular olduğunu fark eder1. Şirket bu grubu umut vadeden bir hedef bölüm olarak belirler. Örnek, hedefin demografik bir tahminden çok mevcut kârlılık verisinden türetilebileceğini gösterir.
Bir bölümün çekiciliği nasıl değerlendirilir?
Çekicilik, bölümün büyüklüğü ve büyüme hızıyla başlar, ancak bunlarla bitmez. Ulaşılabilirlik, yani şirketin bu müşterilere makul maliyetle erişip erişemeyeceği, kâğıt üzerinde büyük görünen birçok bölümü eler. Bölümün diğerlerinden yeterince ayrışması da gerekir. Ayrışmayan bir bölüm için ayrı bir pazarlama programı kurmak kaynak israfına dönüşür.
Michael Porter’ın sektör yapısı çerçevesi bu değerlendirmeyi derinleştirir. Porter’a göre kâr için rekabet doğrudan rakiplerin ötesine geçer ve müşterileri, tedarikçileri, pazara yeni girebilecek şirketleri ve ikame ürünleri de kapsar3. Bu güçlerin yoğun olduğu havayolu, tekstil ve otelcilik gibi sektörlerde neredeyse hiçbir şirket yatırımına çekici bir getiri elde edemez3. Aynı mantık tek bir müşteri bölümüne de uygulanabilir. Pazarlık gücü yüksek alıcılardan oluşan ya da kolayca ikame bulabilen bir bölüm, büyük olsa bile düşük kârlılık vaat eder.
Şirketin yetkinliği hedef seçimini nasıl sınırlar?
Çekici bir bölüm, şirket ona üstün bir değer sunamıyorsa doğru hedef sayılmaz. Prahalad ve Hamel’in temel yetkinlik (core competence) kavramı bu eşleşmeyi sınamak için kullanışlı bir ölçüt sağlar. Yazarlara göre temel yetkinlik geniş bir pazar yelpazesine erişim imkânı tanır, nihai ürünün algılanan müşteri faydasına önemli katkı yapar ve rakiplerin taklit etmesi zordur4.
Hedefleme açısından en belirleyici ölçüt ikincisidir. Şirketin güçlü olduğu alan, bir bölümün satın alma kararında ağırlık taşıyan faydaya dönüşüyorsa o bölümde kalıcı bir üstünlük kurulabilir. Müşterinin önem vermediği bir faydayı iyileştiren teknik üstünlük ise en çekici bölümde bile tercih yaratmaz. Bu nedenle hedef seçimi iki eksenli bir karşılaştırma olarak yapılmalıdır. Eksenlerden biri bölümün çekiciliğini, diğeri şirketin o bölümde kazanma kabiliyetini gösterir.
Kazanma kabiliyetini sınamanın en güvenilir yolu, şirketin bugünkü müşteri verisine bakmaktır. Tekrar satın alma oranı ve kâr marjı hangi bölümde yüksekse, şirketin yetkinliği orada müşteri için zaten bir karşılık buluyordur. Bu veri, yönetim ekibinin sezgilerini denetlemek için tarafsız bir ölçü de sağlar.
Hedeflemede en sık yapılan hatalar nelerdir?
İlk hata, markanın belirli bir bölüme hitap ettiğini veriyle sınamadan varsaymaktır. Sharp, Tolo ve Giannopoulos, pazarlama ekibinin özellikle çocuklu kadınlara hitap ettiğine inandığı bir kredi kartını incelemiştir2. Kart, kullanıcıların her harcamasında tanınmış bir doğum hastanesine küçük bir bağış yapıyordu. 400 kişiyle yapılan telefon anketinde kart sahiplerinin kadın ya da çocuk sahibi olma olasılığının diğer kart kullanıcılarından yüksek olmadığı görülmüştür2.
Araştırmacılar bu sonucu daha geniş bir genellemeye bağlar. Rekabet eden markalar genellikle aynı tür tüketiciler tarafından satın alınır; belirgin farklar ise kategori düzeyinde ortaya çıkar2. Bu yüzden iletişimi tek bir dar bölüme kilitlemek, markayı satın alabilecek kitleyi gereksiz biçimde daraltabilir2. Hedef bölüm öncelik ve mesaj kararlarını yönlendirir, kategorinin geri kalanını dışarıda bırakmak için kullanılmaz.
İkinci hata, ortalama müşteriye göre tasarım yapmaktır. Christensen, Cook ve Hall, pazarların müşteri tipine göre dilimlendiğini ve her dilim için temsili bir müşteri tanımlandığını hatırlatır5. Gerçek insanlar ise istatistiksel ortalamalar gibi davranmaz5. Üçüncü hata, bölümlendirmeyi bir kez yapıp dondurmaktır. Yankelovich ve Meer, pazar koşulları değiştikçe bölümlerin yeniden tanımlanmasını önerir1.
Hedef müşteri, bir müşteri tanımından çok bir kaynak önceliği kararıdır. İyi kurulmuş bir hedef, şirketin nerede kazanabileceğini ve hangi müşteriye önce hizmet edeceğini açıkça söyler, kategoriyi satın alan diğer insanları ise görmezden gelmez. Bu dengeyi kuran marka, odaklanmanın verimliliğini ve geniş pazarın büyüme imkânını aynı anda elinde tutar.
Konuyla ilgili yazılar.
- müşteri persona çalışmasının adımları. Hedef bölüm seçildikten sonra bu bölümü ekip için somutlaştırmanın yolunu anlatır.
- marka konumlandırmasının rekabet gücüne etkisi. Seçilen hedef müşterinin zihninde markaya nasıl yer açılacağını ele alır.
- tüketicinin satın alma kararını nasıl verdiği. Davranış temelli bölümlendirmeye zemin hazırlayan karar süreçlerini açıklar.
- herkesi memnun etmeye çalışmanın bedeli. Net bir tercih yapmanın markaya kazandırdığı berraklığı tartışır.
Kaynakça
- 1.Daniel Yankelovich, David Meer, “Rediscovering Market Segmentation”, Harvard Business Review, 2006. hbr.org
- 2.Byron Sharp, Monica Tolo, Amelia Giannopoulos, “A Differentiated Brand Should Appeal to a Special Segment of the Market... But It Doesn’t!”, University of South Australia, Ehrenberg-Bass Institute yayın arşivi, t.y. assets.marketingscience.info
- 3.Michael E. Porter, “The Five Competitive Forces That Shape Strategy”, Harvard Business Review, 2008. hbr.org
- 4.C.K. Prahalad, Gary Hamel, “The Core Competence of the Corporation”, Harvard Business Review, 1990. hbr.org
- 5.Clayton M. Christensen, Scott Cook, Taddy Hall, “Marketing Malpractice: The Cause and the Cure”, Harvard Business Review, 2005. hbr.org
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

