Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Pazarlama Stratejisi

Marka Yatırımı ile Performans Pazarlaması Arasındaki Bütçe Nasıl Dağıtılır?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Marka yatırımı ile performans pazarlaması arasındaki bütçe, markanın koşullarında hangi görevin daha zor kazanıldığına göre dağıtılır. Binet ve Field’ın IPA verisine dayanan çalışmaları, tüketici markalarında ortalama dengenin yüzde 60 marka inşası ve yüzde 40 satış aktivasyonu olduğunu gösterir1, 2. Aynı araştırmacılar bu oranın bütün markaların ortalaması olduğunu ve bağlama göre kaydığını vurgular1. Doğru oran, bu ortalamadan başlayıp kategoriye, iş modeline ve markanın evresine göre ayarlanan orandır.

Bütçe dağılımı, ölçüm yönteminden ayrı bir karardır. Satışa katkının hangi yöntemlerle ölçüleceği dizinin önceki yazısının konusudur. Bu yazı, ölçüm sonuçları elde olduğunda paranın iki iş arasında nasıl paylaştırılacağını ele alır.

Marka inşası ile satış aktivasyonu neyi farklı yapar?

Binet ve Field’a göre satış aktivasyonu (sales activation), hemen yanıt almayı amaçlayan her faaliyettir ve genellikle bir bilgi, teklif ya da performans iddiası taşır2. Performans pazarlaması, teşvikler ve dijital faaliyetin büyük bölümü bu alana girer2. Aktivasyon kısa vadeli satış için iyidir ve getirisi yüksek olabilir, ama etkisi uzun sürmez2.

Marka inşası (brand building) ise duygusal düzeyde çalışır. Reklam bittikten sonra da satın alma kararlarını etkileyen kalıcı anılar ve çağrışımlar yaratır2. Daha geniş erişim ve tekrar gerektirdiği için daha büyük bir iştir. Araştırmacılara göre marka inşası fiyat duyarlılığını azaltır ve marjları artırır2.

İki iş birbirini besler. Marka inşası az kaldığında marka zayıflar ve aktivasyon mesajlarına verilen yanıt düşer1. Aktivasyon az kaldığında ise marka satış potansiyelini tam kullanamaz1. Bu yüzden soru, iki işten birini seçmek yerine ikisinin oranını belirlemektir.

Binet ve Field araştırması neyi ortaya koydu?

Araştırmanın temeli 2013 tarihli The Long and the Short of It raporudur. Çalışma, IPA Etkinlik Veri Bankası’ndaki 996 kampanyayı, 700 markayı ve 83 kategoriyi kapsayan bir meta-analizdir3. Raporun ana bulgularından biri, kısa vadeli etki olmadan uzun vadeli etkinin de oluşmamasıdır3. Kısa vadeli etkiler verimlilik için gereklidir, büyüme ve kârı ise uzun vadeli etkiler sürükler3.

Raporun Thinkbox tarafından yayımlanan özetine göre üç yıl ve üzeri süren reklam yatırımı, bir yıldan kısa yaklaşımın iki katı kâr sağlar4. İki yaklaşıma birlikte yatırım yapmak ise daha da yüksek getiri verir4. Aynı özet, bütçenin en az yüzde 60’ının geniş erişimli marka inşası medyasına ayrılmasını önerir4. Araştırmacıların 2018 tarihli Effectiveness in Context raporunda bu denge noktası yüzde 62’ye 38 olarak bulundu5.

Kısa vadeli metrikler bütçeyi neden yanıltır?

Raporun özetine göre kısa vadeli metrikler, özellikle doğrudan yanıt oranları, uzun vadeli başarı için iyi bir yol gösterici olmayabilir4. B2B raporu, uzun vadeli reklam etkilerinin satış artışında kısa vadeli etkilerin önüne ancak altı aydan sonra geçtiğini aktarır2. Aynı rapordaki LinkedIn anketine göre B2B pazarlamacılarının sadece yüzde 4’ü etkiyi altı ayın ötesinde ölçüyor2.

Bu tablo bütçede sistematik bir kaymaya yol açar. Haftalık raporda görünen aktivasyon etkisi ödüllendirilir, aylar sonra ortaya çıkan marka etkisi o raporda yer almaz. Her bütçe döneminde birkaç puan aktivasyona kayar ve marka, kimsenin açıkça karar vermediği bir biçimde zayıflar.

Oran kategoriye ve iş modeline göre nasıl değişir?

Binet ve Field’ın temel ilkesi, hangi görev daha zorsa ona odaklanmaktır1. Aktivasyon kolaysa ağırlık marka inşasına, marka inşası kolaysa aktivasyona kayar1. Effectiveness in Context, genel kuralların pazar kategorisine, iş modeline, markanın yaşam evresine ve büyüklüğüne göre nasıl uygulanacağını ele alır6.

Çevrim içi markalar bu ilkenin açık bir örneğidir. Alıcılar satın almaya yaklaşırken belirgin veri izleri bıraktığı için dijital kanallar aktivasyonu kolaylaştırır1. Araştırmacılara göre bu bağlamda denge noktası, marka lehine yüzde 75’e 25’e yaklaşır1. 2018 IPA Etkinlik Ödülleri vakalarında Direct Line Group ve AA, büyük ölçüde çevrim içi pazarlarda faaliyet gösterirken ağırlığı belirgin biçimde marka inşasına kaydırdı1.

B2B pazarlamada denge ters yöne kayar. LinkedIn’in finanse ettiği B2B Institute için hazırlanan raporda verimlilik, bütçenin yaklaşık yüzde 46’sı markaya ve yüzde 54’ü aktivasyona ayrıldığında en yüksek düzeye ulaştı2. Yazarlar bu oranın kesin bir kural olarak izlenmemesi gerektiğini ve küçük örneklemin kaba bir tahmine izin verdiğini not eder2.

Bütçe kararı için hangi çerçeve kullanılır?

Pratik bir çerçeve dört adımda kurulur. İlk adım, markanın bağlamına en yakın referans oranı başlangıç varsayımı olarak almaktır. İkinci adım, hangi görevin zor olduğunu teşhis etmektir. Aktivasyon maliyeti harcama arttıkça hızla yükseliyor ve yeni talep bulmak zorlaşıyorsa sorun büyük olasılıkla marka tarafındadır. Marka tanınıyor ama satışa dönüşmüyorsa aktivasyon ve dağıtım gözden geçirilir.

Üçüncü adım, iki bütçeyi farklı ölçütlerle izlemektir. Binet ve Field uzun vadeli temel ölçütler olarak ses payını (share of voice) ve fiyat esnekliğini (price elasticity) gösterir3. Aktivasyon bütçesi ise yanıt, maliyet ve dönüşüm gibi kısa vadeli ölçütlerle yönetilir. Dördüncü adım, oranı tek seferde değiştirmek yerine birkaç puanlık adımlarla kaydırmak ve sonucu markanın kendi verisiyle sınamaktır.

Bu oranların sınırları nelerdir?

Bulgular, IPA Etkinlik Ödülleri veri bankasındaki vakalara dayanır4. Bu vakalar, şirketlerin başarılı bulup belgelemeyi seçtiği kampanyalardır. Bu yüzden veri, pazarın tamamını temsil eden rastgele bir örneklemden farklıdır. Oranlar ilişkileri gösterir ve oranı değiştiren bir markanın aynı sonucu alacağını garanti etmez. B2B rakamı için yazarların kendisi örneklemin küçüklüğüne dikkat çeker2.

Bu sınırlar oranları değersiz kılmaz, rollerini belirler. Yüzde 60’a 40 gibi bir denge, bütçe tartışmasını kanıta dayalı bir başlangıç noktasına taşır. Markanın kendi pazarlama karması modeli ve deneyleri ise bu başlangıç noktasının o marka için ne kadar isabetli olduğunu gösterir.

Bütçe dağılımındaki asıl risk, yanlış oranı seçmekten çok oranın hiç seçilmemesidir. Kısa vadeli raporlar her dönem aktivasyonu haklı çıkarır, marka yatırımı ise savunulması güç bir kalem olarak kalır. Binet ve Field’ın en kalıcı katkısı, bu sessiz kaymayı görünür kılmalarıdır. Oranı bilinçli biçimde belirleyen ve iki bütçeyi kendi zaman ufkunda ölçen şirket, bugünün satışını yarının talebinden ödünç almadan büyür.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Les Binet, Peter Field, “Advertising effectiveness for dot coms”, Thinkbox, 2019. thinkbox.tv
  2. 2.Les Binet, Peter Field, “The 5 Principles of Growth in B2B Marketing”, The B2B Institute (LinkedIn), 2019. news.linkedin.com
  3. 3.Les Binet, Peter Field, “The Long and the Short of It: 10 key principles of success” (sunum), IPA, 2013. ipa.co.uk
  4. 4.Thinkbox, “The long and the short of it”, Thinkbox Research, 2012. thinkbox.tv
  5. 5.Alison Hoad, “The next chapter for ’The Long and the Short of It’”, IPA Blog, 2023. ipa.co.uk
  6. 6.Thinkbox, “Effectiveness in Context: free download”, Thinkbox Research, 2019. thinkbox.tv

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar