Makaleler·Kurumsal Büyüme
Bir Şirket Satın Alınmadan Önce Markası Nasıl Değerlendirilir?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Bir şirketin markası satın alma öncesinde dört açıdan değerlendirilir. Marka kime ait ve nerede korunuyor, parasal değeri nedir ve hangi varsayımlara dayanıyor, müşterinin gözünde ne kadar güçlü ve hangi itibar risklerini taşıyor. Bu çalışmaya marka durum tespiti (brand due diligence) denir. Sonuçları satın alma fiyatını, sözleşmedeki güvenceleri ve birleşme sonrası marka kararını doğrudan etkiler.
Bu inceleme finansal durum tespitinin yanında yürür, ama ondan farklı bir soruya cevap arar. Finansal inceleme şirketin geçmişte ne kazandığını gösterir. Marka incelemesi ise müşterinin, şirket el değiştirdikten sonra da onu neden tercih etmeye devam edeceğini sorar.
Marka durum tespiti hangi soruları cevaplar?
Marka değerlemesine ilişkin uluslararası standart ISO 10668, finansal, davranışsal ve hukuki parametreleri birlikte ele alır1. Bu üç başlık satın alma öncesi incelemenin de omurgasını oluşturur. Markanın kime ait olduğu ve hangi ülkelerde korunduğu, hukuk danışmanlarının yürüttüğü ayrı bir incelemede netleşir ve marka değerlendirmesi bu bulguyu veri olarak kullanır. Finansal inceleme markanın şirketin gelirine katkısını ölçer. Davranışsal inceleme ise müşterinin markayı nasıl algıladığını ve bu algının el değiştirmeden sonra ne kadar korunabileceğini gösterir.
Bu üç başlığa itibar riskleri ve satın alma sonrası marka kararı eklenir. İlk dört incelemenin bulguları, beşinci karar olan marka stratejisinin gerekçesini oluşturur. İnceleme takvimi bu yüzden marka kararının kapanıştan önce netleşmesine imkân verecek biçimde kurulmalıdır.
Marka değeri hangi yöntemlerle ölçülür?
ISO 10668, parasal marka değeri ölçümüne ilişkin prosedür ve yöntemler için gereklilikleri belirler1. Standart amaçları, değerleme esaslarını, yaklaşımları, yöntemleri ve nitelikli veri ile varsayımların kaynağını kapsayan bir çerçeve sunar1. Değerleme yaklaşımları gelir, piyasa ve maliyet yaklaşımı olarak üçe ayrılır1. Gelir yaklaşımı markanın gelecekte yaratması beklenen ekonomik faydayı esas alır. Piyasa yaklaşımı benzer markaların el değiştirdiği işlemlerle karşılaştırma yapar. Maliyet yaklaşımı ise markayı yeniden oluşturmanın ya da ikame etmenin maliyetine bakar.
Hangi yaklaşımın seçileceği değerlemenin amacına bağlıdır. Standart amacın beyanını, değer kavramını ve markanın tanımlanmasını özel gereklilikler arasında sayar1. Fiyat müzakeresi için yapılan bir değerleme ile muhasebe kaydı için yapılan değerleme farklı soruları cevaplar. Gelir yaklaşımında en hassas varsayım, markanın el değiştirdikten sonra da aynı fiyat primini ve müşteri bağlılığını koruyacağıdır. Bu varsayım satıcının tahminine bırakılmamalı, bir sonraki bölümde ele alınan müşteri verisiyle sınanmalıdır.
Markanın müşteri gözündeki gücü nasıl ölçülür?
Parasal değer büyük ölçüde markanın müşteri zihnindeki konumuna dayanır. ISO 20671 bu konumu marka değerlendirmesi (brand evaluation) kavramıyla ele alır. Standarda göre marka değerlendirmesi, markanın değerinin girdi unsurlarına ve tüketici üzerindeki etkisini gösteren çıktı boyutlarına ait göstergelerle ölçülmesidir2. Standart bu çalışmayı marka değerlendirmesi ile marka değerlemesi arasındaki ilişkiyi tanıyan genel bir çerçeve içinde ele alır2. BSI kayıtlarına göre 2019 tarihli sürüm Aralık 2021’de geri çekilmiş, güncel metin iç ve dış değerlendirmede kullanılabilen 2021 tarihli ISO 20671-1 olmuştur2, 3.
Satın alma bağlamında bu çerçeve finansal tablolarda görünmeyen soruları gündeme getirir. Bilinirlik, değerlendirme kümesine girme oranı, fiyat primi, tekrar satın alma ve tavsiye eğilimi bu soruların başında gelir. Bu göstergelerin satıcının iç raporlarından alınmak yerine bağımsız bir araştırmayla doğrulanması, değerleme varsayımlarını sağlamlaştırır.
Göstergeler tek başına okunmaz. Her biri en yakın rakiplerle ve son birkaç yılın eğilimiyle karşılaştırıldığında anlam kazanır. Bilinirliği yüksek ama tercih oranı yıllardır gerileyen bir marka, satın alanın beklediği primi taşımayabilir. Gücün nerede yoğunlaştığı da incelenir. Markanın gücü tek bir şehirde, tek bir satış kanalında ya da az sayıda büyük müşteride toplanıyorsa, bu yoğunluk satın alma sonrasındaki büyüme planının gerçekçiliğini doğrudan etkiler.
İtibar riskleri nasıl ortaya çıkarılır?
İtibar riski finansal tablolarda görünmez. Müşteri şikâyetleri, süren anlaşmazlıklar, ürün geri çağırmaları, veri güvenliği olayları ve tedarik zinciri sorunları, markanın satın alma sonrasında taşıyacağı yükü belirler. Bu bilgiler kamuya açık kayıtlar, şikâyet platformları, basın arşivleri ve sosyal medya dinlemesiyle taranır.
İkinci risk alanı markanın kişilere bağımlılığıdır. Marka kurucunun kişisel itibarıyla özdeşleşmişse kurucunun ayrılması algıyı zayıflatabilir. Bu ihtimal satın alma sözleşmesindeki geçiş dönemi taahhütleriyle yönetilebilir. İncelemenin bulguları sözleşmede satıcının beyan ve güvencelerine, gerektiğinde fiyat ayarlamalarına yansıtılır.
Satın alma sonrası marka kararı nasıl verilir?
Ettenson ve Knowles, 1995’ten bu yana tamamlanan ve işlem değeri 250 milyon doları aşan 200’den fazla birleşme ve satın almayı incelemiştir4. Yazarlar 10 farklı yeniden markalama stratejisi bulmuş ve bunları dört ana kategoride toplamıştır4. Bu kategoriler güçlü markanın benimsenmesi, iki markanın en iyi yanlarının birleştirilmesi, yeni bir marka yaratılması ve işlemin bir portföy hamlesi olarak görülüp markaya dokunulmamasıdır4. Yazarlara göre yöneticiler bu seçimi çalışanlar, müşteriler ve yatırım çevreleri açısından yapmalıdır4.
Durum tespiti bu kararın kanıt tabanını sağlar. Müşteri gözünde güçlü, sahipliği net ve itibarı sağlam bir marka, korunması için güçlü bir gerekçe sunar. Sahipliği tartışmalı ya da itibarı yıpranmış bir marka ise kademeli bir geçişle satın alanın markasına bağlanabilir. Ettenson ve Knowles yeni yapının markalanmasının zorunlu ve kritik olduğu halde çoğu zaman yeterince önemsenmediğini belirtir4. Karar imzadan sonra düşünülmeye başlanırsa çalışan ve müşteri tarafındaki belirsizlik uzar.
Bir şirketi satın alan markasını da satın alır, fakat markanın neyi kapsadığını tek başına gösteren bir belge yoktur. Sahiplik incelemesi, değerleme raporu, müşteri araştırması ve itibar taraması birlikte okunduğunda markanın gerçek değeri ortaya çıkar. Satın alma fiyatına yansıyan marka değeri, bu dört kaynağın birbirini doğruladığı ölçüde güvenilirdir.
Sık sorulan sorular.
- Satın alınan marka korunacaksa geçiş döneminde neye dikkat edilmeli?Müşterinin markayla kurduğu ilişkiyi taşıyan unsurlar, yani ürün kalitesi, hizmet standardı ve iletişim tonu ilk dönemde sabit tutulmalıdır. Sahiplik değişikliğinin müşteriye nasıl anlatılacağı önceden planlanır. Kapanıştan önce yapılan müşteri araştırması sonrasında aynı göstergelerle tekrarlandığında algıdaki değişim erken fark edilir.
- Bir marka değerleme raporunda nelere bakılmalı?ISO 10668 değerleme sonuçlarının raporlanma yöntemlerini de belirler1. Raporda amacın, değer kavramının, seçilen yaklaşımın ve kullanılan veri ile varsayımların açıkça yazılması, rakamın denetlenebilir olmasını sağlar.
- Marka incelemesi satın alma sürecinin hangi aşamasında başlamalı?İnceleme, niyet mektubunun ardından finansal ve hukuki incelemeyle eş zamanlı başlatıldığında bulgular fiyat ve sözleşme müzakeresine yansıtılabilir. Kapanışa yakın başlayan bir inceleme ise çoğu zaman riskleri kayda geçirmekle sınırlı kalır.
Konuyla ilgili yazılar.
- Marka mimarisi. Satın alınan markanın mevcut portföye nasıl yerleştirileceğine dair seçenekleri açıklar.
- Marka lisanslamanın işleyişi. Durum tespitinde incelenen lisans sözleşmelerinin yapısını ve risklerini ele alır.
- Marka bilinirliği araştırmasının yöntemi. Müşteri gözündeki marka gücünü bağımsız biçimde ölçmenin yollarını anlatır.
- Kurucunun kişisel markası ve şirket büyümesi. Kurucuya bağımlı markalarda el değiştirme riskini daha geniş bir çerçevede tartışır.
- Marka değişiminde müşteri kaybını önlemek. Satın alma sonrası marka geçişinde mevcut müşteriyi korumanın yollarını inceler.
Kaynakça
- 1.British Standards Institution, “BS ISO 10668:2010 Brand valuation. Requirements for monetary brand valuation”, BSI Knowledge, 2010. knowledge.bsigroup.com
- 2.British Standards Institution, “BS ISO 20671:2019 Brand evaluation. Principles and fundamentals”, BSI Knowledge, 2019. knowledge.bsigroup.com
- 3.British Standards Institution, “BS ISO 20671-1:2021 Brand evaluation, Principles and fundamentals”, BSI Knowledge, 2021. knowledge.bsigroup.com
- 4.Richard Ettenson ve Jonathan Knowles, “Merging the Brands and Branding the Merger”, MIT Sloan Management Review, 2006. shop.sloanreview.mit.edu
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

