Makaleler·Tüketici Davranışı
Müşteriler Bir Markaya Neden Daha Fazla Para Öder?
Ahmet Furkan Budak · Stratejik Marka Danışmanı ·
Müşteriler bir markaya daha fazla para öder, çünkü o marka satın alma kararındaki belirsizliği azaltır ve başka bir seçenekte bulamayacakları bir fark sunar. Bazı kategorilerde buna markanın sahibine kazandırdığı sosyal anlam da eklenir. Fiyat primi (price premium), marka değerinin (brand equity) piyasadaki en somut izidir. Primin hangi kaynaktan beslendiğini bilmek, onu korumanın da ön koşuludur.
Fiyat primi marka değeri hakkında ne söyler?
Kantar’ın küresel baş analisti Nigel Hollis, fiyatlama gücünün (pricing power) iki kaynağı olduğunu yazar1. Bunlardan biri patent, iş modeli ya da perakende erişimi üzerindeki denetim gibi yapısal avantajlardır, öbürü ise marka değeridir1. Hollis’in aktardığı Yeni Zelanda çalışması, Kantar’ın marka değeri verilerini gerçek satın alma kayıtlarıyla birleştirir1. Flybuys panelinin 810 üyesiyle yoğurt ve kedi maması kategorilerinde yürütülen çalışmada, önce markayı seçtiğini söyleyen alıcılar, fiyatı öne koyanlara göre ortalama bir markaya yüzde 11 daha fazla ödedi1.
Asıl fark, markanın anlamlı biçimde farklı (meaningfully different) görülmesiyle ortaya çıktı. Marka odaklı alıcılar, anlamlı biçimde farklı buldukları markalara öyle görmedikleri markalardan yüzde 38 daha fazla ödedi1. Önceliğini fiyata verdiğini söyleyen alıcılar bile bu markalar için yüzde 14 prim ödedi1. Bu bulgu, primin kaynağını markanın adından çok alıcının o markaya yüklediği farkta arar.
Marka belirsizliği azaltarak nasıl prim kazanır?
Bir ürünün kalitesini satın almadan önce sınamak zorsa marka bir tür güvence işlevi görür. Bart Bronnenberg, Jean-Pierre Dubé, Matthew Gentzkow ve Jesse Shapiro bu işlevi ölçülebilir hâle getiren bir çalışma yürüttü. Fiziksel olarak aynı ürünlerin satıldığı kategorilerde bilgi ve uzmanlığın ulusal markalara ödeme isteğini nasıl etkilediğini incelediler2. Baş ağrısı ilaçlarında eczacılar ulusal markayı market markasına karşı zamanın yüzde 9’unda seçiyor, ortalama tüketicide bu oran yüzde 26’ya çıkıyor2. Tuz ve şeker gibi temel gıdalarda aşçılar, demografik olarak benzer tüketicilere göre alımlarının 12 puan daha azını ulusal markalara ayırıyor2.
Araştırmacılara göre yanlış bilgi ve buna bağlı tüketici hataları, sağlık ürünlerindeki marka priminin önemli bir kısmını açıklıyor; gıda ve içecekte bu pay çok daha küçük2. Sonuç iki yönlü okunmalıdır. Alıcının kaliteyi kendi başına doğrulayamadığı ve hatanın bedelinin yüksek göründüğü kategorilerde marka, riski üstlenen taraf olarak prim kazanır. Gıdada primin büyük kısmının bilgi eksikliğiyle açıklanamaması ise tat, alışkanlık ve beğeni gibi başka kaynaklara işaret eder.
Hollis’in İngiltere sigorta pazarından verdiği örnek, güvenin fiyat karşılaştırması anında bile işlediğini gösterir. Direct Line Group’a ait Churchill ve Privilege markaları bu pazarda birbiriyle rekabet eder1. Fiyat karşılaştırma sitesini kullananlar, fiyat sıralaması aynı olduğunda daha çok Churchill’i seçer1. Churchill, Privilege’ın yirmi katı reklam yatırımı almıştır ve Hollis’e göre tanıdık marka daha güvenli, daha güvenilir bir seçim olarak algılanır1.
Statü sinyali fiyat primini ne ölçüde açıklar?
Lüks ve görünür tüketim kategorilerinde primin bir bölümü ürünün işlevinden çok taşıdığı mesajdan gelir. Rob Nelissen ve Marijn Meijers, maliyetli sinyal kuramından (costly signaling theory) yola çıkarak lüks tüketimin statüyü yükselttiğini ve sosyal etkileşimde fayda sağladığını öngördü3. Giysilerdeki marka etiketleriyle kurulan yedi deneyde lüks göstergeleri çeşitli ayrıcalıklı muameleler doğurdu ve bu muamele kimi durumlarda maddi kazanca dönüştü3.
Bulgu her ortamda tekrarlanmadı. Joël Berger, özgün tasarımın çeşitlemelerini çift kör bir düzenle yeniden kurduğunda beş deneyin hiçbirinde lüks etiketin olumlu bir etkisini bulamadı4. Yoksul mahallelerde lüks etikete karşı olumsuz bir eğilim bile belirdi4. Berger’e göre sinyal açıklaması, sinyali gören kişilerin sosyal statü gibi özelliklerini hesaba katmak zorundadır4. Marka yönetimi açısından çıkan ders, statü priminin markanın kendisinden çok onu gören çevrenin markaya yüklediği anlamdan doğduğudur.
Deneyim ve farklılık fiyat primini nasıl taşır?
Kantar’ın marka değeri çerçevesinde bir marka, insanlar ihtiyaçlarını karşıladığını söylediğinde ve onu sevdiğinde anlamlı (meaningful) kabul edilir1. Hollis’e göre ihtiyacı karşılamak kategoriye girişin asgari şartıdır, beğeni ise tekrar satın almayı etkileyen değişken kısımdır1. Daha fazla ödemeyi haklı kılan unsur farktır. Kantar farkı, markanın kategorisinde eğilim belirlemesi ya da benzersiz görülmesi olarak tanımlar1. Rakiplerinden ayrışmayan marka ise emtialaşır1.
Kullanım deneyimi bu farkın en güçlü kanıtıdır. Reklamda vaat edilen fark, alıcı ürünü kullandığında doğrulanırsa sonraki satın almada fiyat daha az sorgulanır. Doğrulanmadığında prim ilk satın almayla sınırlı kalır ve marka bir sonraki kararda sıradan seçenekler arasına geri döner.
Fiyat primi hangi koşullarda sürdürülebilir?
Jan-Benedict Steenkamp, Harald van Heerde ve Inge Geyskens, Asya, Avrupa ve Amerika kıtasındaki 23 ülkeden 22.623 katılımcının verisiyle ulusal markalar ile market markaları (private labels) arasındaki primi inceledi5. Ülke başına ortalama 63 hızlı tüketim kategorisini kapsayan çalışmada pazarlama ve üretim etkenleri, tüketicinin iki marka türü arasında algıladığı kalite farkı üzerinden işliyor5. Market markaları olgunlaştıkça ulusal markalara ödenmek istenen prim azalıyor5. Olgun pazarlarda başarının yolu üretimin temellerine dönmek, gelişme aşamasındaki pazarlarda ise pazarlamanın rolü daha güçlü5.
Primi aşındıran ikinci etken markanın kendi fiyat davranışıdır. Hollis’e göre indirimler mevcut alıcıları gelecekte daha düşük fiyat beklemeye alıştırır1. Fiyat aynı zamanda bir kalite sinyali olduğundan, beklenenden fazla indirim yapan bir markada alıcılar bir sorun olduğu sonucuna varabilir1.
Fiyat primi, markanın müşteriye verdiği sözün piyasadaki karşılığıdır. Müşteri bu bedeli riskin azalması, gerçek bir fark ya da sosyal bir anlam için öder ve her birini zaman içinde yeniden sınar. Kalite farkı kapandığında, fark iddiası boşaldığında ya da marka kendi fiyatını indirimle tartışmaya açtığında prim hızla erir. Primi koruyan unsur fiyat listesinden çok, her satın almada yeniden kanıtlanan gerekçedir.
Konuyla ilgili yazılar.
- Premium bir markanın nasıl oluşturulduğu. Fiyat primini taşıyacak marka yapısının adım adım nasıl kurulduğunu anlatır.
- İndirim kampanyalarının marka değerine etkisi. Primi aşındıran fiyat davranışlarını ayrıntılı biçimde inceler.
- Müşteri pahalı dediğinde ne anlatmak ister. Fiyat itirazının ardındaki algı ve güven sorularını satış penceresinden ele alır.
- Marka farklılaşmasının temelleri. Anlamlı bir farkın nasıl tanımlanıp sürdürüldüğünü strateji düzeyinde açıklar.
Kaynakça
- 1.Nigel Hollis, “Why pricing power is a brand’s greatest asset”, Kantar, 2020. kantar.com
- 2.Bart J. Bronnenberg, Jean-Pierre Dubé, Matthew Gentzkow ve Jesse M. Shapiro, “Do Pharmacists Buy Bayer? Informed Shoppers and the Brand Premium”, NBER Working Paper 20295, 2014. nber.org
- 3.R.M.A. Nelissen ve M.H.C. Meijers, “Social benefits of luxury brands as costly signals of wealth and status”, Evolution and Human Behavior, 2011. dare.uva.nl
- 4.Joël Berger, “Are Luxury Brand Labels and ’Green’ Labels Costly Signals of Social Status? An Extended Replication”, PLOS ONE, 2017. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- 5.Jan-Benedict E.M. Steenkamp, Harald J. van Heerde ve Inge Geyskens, “What Makes Consumers Willing to Pay a Price Premium for National Brands over Private Labels?”, Journal of Marketing Research, 2010. research.tilburguniversity.edu
Danışmanlık
Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.
Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.
Diğer Yazılar

