Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Marka Konumlandırma

Premium Marka Nasıl Oluşturulur?

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Premium marka, kategorisinin ortalamasının üstündeki bir fiyatı, müşterinin bu farkı haklı bulmasını sağlayan kanıtlarla taşıyan markadır. Böyle bir marka beş yapı taşının birlikte çalışmasıyla oluşturulur. Bu taşlar ürün kanıtı, fiyat disiplini, seçici dağıtım, tasarım ile hizmet ve ölçülü bir iletişim tonudur. Biri eksik kaldığında fiyat farkı ilk karşılaştırmada sorgulanmaya başlar.

Fiyat primine razı olmanın arkasındaki mekanizmayı geniş ölçekte inceleyen çalışmalardan biri Steenkamp, van Heerde ve Geyskens’e aittir. Ulusal markaları market markalarıyla karşılaştıran araştırma, 23 ülkeden 22.623 tüketicinin anket verisine dayanır1. Bulgulara göre pazarlama ve üretim kararlarının fiyat primine etkisi, tüketicinin markanın kalitesini rakibine göre nasıl algıladığı üzerinden işler1. Premium marka oluşturmak bu yüzden algılanan kalite farkını kurma ve koruma işidir.

Premium konum neden ürün kanıtıyla başlar?

Algılanan kalite farkı, ürünün kendisinde bir dayanak bulamadığında uzun süre ayakta kalmaz. Aynı araştırma, market markalarının olgunlaştığı ülkelerde başarı yolunun üretimin temellerine dönmek olduğunu belirtir1. Rakipler kalitede yetiştiğinde iletişimle açılan fark çabuk kapanır. Farkı koruyan, ürünün kendisinde sürdürülen ilerlemedir.

Toyota’nın Lexus markasını kurma süreci bu ilkenin iyi belgelenmiş bir örneğidir. Şirketin resmî tarihine göre Toyota müşterileri üst segmente geçmek istediğinde Mercedes ya da BMW’ye yöneliyordu2. Markanın amiral modeli LS 400, yaklaşık altı yıl süren geliştirmede 50 kadar kil model, 450 civarında prototip ve 3,5 milyon kilometreyi aşan sürüş testiyle tamamlandı2. Yeni bir marka adı, kendini kanıtlamak için bu ölçekte bir ürün yatırımına yaslandı.

Ürün kanıtının müşteriye görünür olması da gerekir. Mühendislerin bildiği ama müşterinin göremediği bir üstünlük, fiyat farkını taşımaya yetmez. Test sonuçları, garanti süresi, malzeme bilgisi ve bağımsız değerlendirmeler bu üstünlüğü müşterinin anlayacağı dile çeviren araçlardır.

Fiyat disiplini premium algıyı nasıl korur?

Premium markada fiyat, bir maliyet hesabından çok bir konum beyanıdır. Rao ve Monroe’nun 36 çalışmayı bir araya getiren meta analizi, fiyatın algılanan kaliteye etkisini orta büyüklükte ve anlamlı bulmuştur3. Marka adının etkisi bundan biraz daha büyüktür3. Yazarlar, birden çok ipucu kaliteyi aynı yönde gösterdiğinde etkilerin büyük olasılıkla birbirini güçlendirdiğini de belirtir3. Premium fiyat, bu nedenle markanın öteki işaretleriyle uyumlu olduğunda anlam kazanır.

Disiplin, belirlenen fiyatın zaman içinde korunmasıdır. Mela, Gupta ve Lehmann’ın 8 yılı aşkın panel verisine dayanan çalışması, azalan reklam ve artan promosyonla tüketicilerin fiyata ve promosyona daha duyarlı hale geldiği hipotezini destekler4. Sık indirim yapan premium marka, kendi müşterisine beklemeyi öğretir. Liste fiyatı ancak nadiren ve gerekçesi açık biçimde esnediğinde premium algı korunur.

Fiyatın düzeyi ise rakiple kurulan ilişkiye göre seçilir. Lexus, hedeflediği kitlenin değere karşı duyarlı olduğunu gördüğü için fiyatını aynı performans sınıfındaki Mercedes-Benz’in 10.000 dolar altında belirledi5. Rao ve Monroe da fiyatın maliyet artı yönteminin türevleri yerine müşterinin değeri nasıl algıladığına göre konmasını önerir3.

Dağıtım seçiciliği premium marka için neden gereklidir?

Premium markanın satıldığı yer, müşterinin markayla kurduğu en somut temas noktasıdır. Lexus için bayi ağı kurulurken 200 mağazalık hedefe yaklaşık 1.600 bayi başvurdu ve ilk turda 81’i seçildi5. Aynı dönemde bayilerin üstün bir ağırlama düzeyi sunması için müşteriyi memnun etme taahhüdü içeren Lexus Sözleşmesi (Lexus Covenant) oluşturuldu5.

Avrupa deneyimi seçiciliğin karşıt örneğidir. LS 400, Avrupa’da ürün sıkıntısı yaşadığı ve ayrı bir satış ağı yerine mevcut bayilerin içinde başlatıldığı için tutunmakta zorlandı5. Kanıtlanmış bir ürün bile, deneyimin kontrol edilemediği bir kanalda zorlanabilir.

Seçiciliğin gerekçesini doğru koymak da gerekir. Rao ve Monroe’nun meta analizinde mağaza adının kalite algısına etkisi küçük ve istatistiksel olarak anlamsız çıkmıştır3. Prestijli bir zincirin rafında durmak, premium algıyı kendiliğinden yaratmaz. Seçici dağıtımın asıl katkısı, satış ve satış sonrası deneyimi markanın standardında tutmaktır.

Tasarım ve hizmet fiyat farkını nasıl taşır?

Ürün kanıtı çoğu zaman teknik bir veridir, tasarım ise bu veriyi müşterinin her gün gördüğü ayrıntılara çevirir. Malzeme seçimi, kullanım kolaylığı, ambalaj ve satış alanının düzeni, özen gösterildiğine dair sürekli işaretler verir. Premium markada tasarımın görevi süslemekten çok bu işaretlerin birbiriyle çelişmemesini sağlamaktır.

Hizmet, fiyat farkını satın alma anının sonrasına taşır. Lexus, lansmanın ertesi yılı olan 1990’da J.D. Power and Associates İlk Kalite Araştırması’nda ilk sıraya yerleşti5. 1991’de bu araştırmanın yanında Müşteri Hizmetleri Endeksi ve Satış Memnuniyeti Endeksi’nde de birinci olarak üçlü tacı kazandı5. Ürün ve hizmet kalitesinin aynı dönemde ölçülebilir biçimde öne çıkması, premium vaadin satın almadan sonra da doğrulanmasını sağladı.

İletişim tonu premium konumu nasıl destekler?

Premium iletişim, kanıtı öne alan ve abartıdan uzak duran bir ton ister. Ürün ve hizmette karşılığı bulunmayan bir üstünlük iddiası, markanın güvenilirliğinden harcar. Lexus’un ABD lansmanındaki sloganı “The Relentless Pursuit of Perfection” idi5. Kusursuzluğun kendisi yerine onun peşinde olmayı vaat eden bu cümle, iddiayı bir sonuçtan çok bir çalışma biçimi olarak kurar.

İletişimin ağırlığı pazarın gelişmişlik düzeyine göre de değişir. Steenkamp ve arkadaşları, market markalarının henüz geliştiği ülkelerde fiyat primine razı olmayı artırmada pazarlamanın daha güçlü bir rol oynadığını bulmuştur1. Rakiplerin kalite açığını kapattığı olgun pazarlarda ise iletişimin gücü, ürünün sağladığı farkla sınırlanır. Ton, bu yüzden kanıtın gücüyle orantılı tutulur.

Premium marka, beş yapı taşının her birinde aynı yöne işaret eden kararların toplamıdır. Fiyat ürünün, dağıtım hizmetin, iletişim de kanıtın izin verdiği ölçüde yükselir. Taşlardan birini kısa vadeli bir satış hedefi için gevşeten marka, ötekilerde yıllarca biriktirdiği güveni de aşındırır. Premium konumu kalıcı kılan, fiyat etiketinin arkasındaki her temas noktasının o etiketi haklı çıkarmasıdır.

Sık sorulan sorular.

  • Küçük bir işletme premium marka oluşturabilir mi?Premium konum ölçekten çok tutarlılık ister. Dar bir ürün yelpazesi ve doğrudan kontrol edilen satış kanalları, küçük bir işletmenin ürün kanıtını ve hizmet standardını korumasını kolaylaştırır.
  • Mevcut bir marka premium konuma taşınabilir mi?Taşınabilir, ancak algı fiyattan sonra değişir. Önce ürün ve hizmet farkı kurulur, fiyat ardından kademeli olarak yükseltilir. Mevcut adın eski fiyat düzeyiyle güçlü biçimde özdeşleştiği durumlarda ayrı bir alt marka ya da yeni marka seçeneği değerlendirilir.
  • Premium fiyat rakiplerin ne kadar üstünde olmalı?Sabit bir oran yoktur. Fiyat, hedef müşterinin karşılaştırdığı rakiplere ve markanın sunabildiği kanıta göre belirlenir. Lexus örneği, premium fiyatın her durumda en güçlü rakibin üstünde olması gerekmediğini gösterir5.

Konuyla ilgili yazılar.

Kaynakça

  1. 1.Jan-Benedict E. M. Steenkamp, Harald J. van Heerde ve Inge Geyskens, “What Makes Consumers Willing to Pay a Price Premium for National Brands over Private Labels?”, Journal of Marketing Research, 2010. research.tilburguniversity.edu
  2. 2.Toyota Motor Corporation, “Developing the Lexus”, Toyota 75-Year History, 2012. toyota-global.com
  3. 3.Akshay R. Rao ve Kent B. Monroe, “The Effect of Price, Brand Name, and Store Name on Buyers’ Perceptions of Product Quality: An Integrative Review”, Marketing Science Institute, 1989. msi.org
  4. 4.Carl F. Mela, Sunil Gupta ve Donald R. Lehmann, “The Long-Term Impact of Promotion and Advertising on Consumer Brand Choice”, Journal of Marketing Research, 1997. scholars.duke.edu
  5. 5.Toyota Motor Corporation, “The Lexus Covenant”, Toyota 75-Year History, 2012. toyota-global.com

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar