Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·İş Dünyası ve Markalaşma

Yapay Zekâ Çağında Stratejik Marka Danışmanlarının Sahip Olması Gereken Yetkinlikler Nelerdir?

Yapay zekâ, stratejik marka danışmanının kullandığı araçları değiştirdiği kadar ondan beklenen yetkinliklerin sırasını da değiştiriyor. Analizi hızlandıran bir model, hangi sorunun sorulacağını ve hangi cevaba güvenileceğini söyleyemez. Bu yazı, danışmanın yeni yetkinlik setini tek tek ele alıyor.

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Stratejik marka danışmanlığında yapay zekâ tartışması çoğu zaman araçlar üzerinden yürüyor. Daha derin dönüşüm ise danışmandan beklenen yetkinliklerin sıralamasında yaşanıyor. LinkedIn’in Work Change Report çalışmasına göre 2030’a kadar çoğu işte kullanılan becerilerin yüzde 70’i değişecek ve yapay zekâ bu değişimin hızlandırıcısı olacak1. Microsoft ve LinkedIn’in 31 ülkede 31 bin kişiyle yaptığı 2024 araştırması, bilgi çalışanlarının yüzde 75’inin işte yapay zekâ kullandığını gösterdi2. Aynı araştırmada yöneticilerin üçte ikisi yapay zekâ becerisi olmayan birini işe almayacağını söyledi2.

Bu veriler araç kullanımının bir giriş şartına dönüştüğünü gösteriyor. Stratejik marka danışmanını ayıran ise aracı kullanabilmekten çok, aracın nerede yanılacağını öngörebilmesidir. Aşağıdaki altı yetkinlik bu ayrımı somutlaştırır.

Yapay zekânın sınırını görebilen stratejik düşünme.

Harvard Business School ile BCG’nin birlikte yürüttüğü deney, bu yetkinliğin neden öne çıktığını gösteriyor. Araştırmacılar 758 danışmanın yapay zekâ ile ve yapay zekâ olmadan nasıl çalıştığını test etti3. Yapay zekânın yetkinlik sınırı içinde kalan görevlerde, yapay zekâ kullanan danışmanlar yüzde 12 daha fazla iş bitirdi ve yüzde 25 daha hızlı çalıştı3. Çıktılarının kalitesi yüzde 40 daha yüksek bulundu3. Daha karmaşık görevlerde ise yapay zekâ kullanan danışmanların doğru cevaba ulaşma olasılığı 19 yüzde puan daha düşüktü3.

Araştırmacılar bu durumu engebeli teknolojik sınır olarak adlandırıyor. Benzer zorlukta görünen iki görevden biri sınırın içinde, diğeri dışında kalabiliyor. Hangi görevin hangi tarafta durduğuna karar vermek için hâlâ insana ihtiyaç var3.

Marka stratejisinde sınırın dışında kalan işler genellikle belirsiz veriyle karar verilmesi gereken işlerdir. Bir markanın yeni bir kategoriye uzanıp uzanmayacağı ya da rakibin hamlesine cevap verip vermeyeceği bu türdendir. Stratejik düşünme, bu soruları modelin akıcı ama yanıltıcı olabilecek cevabından ayırabilme becerisi olarak yeniden tanımlanıyor.

Veriyi okumak ve veriyle tartışabilmek.

İkinci yetkinlik veri okuryazarlığıdır. MIT’den Catherine D’Ignazio ve Rahul Bhargava bu becerinin dört bileşenini tanımlar4. Veriyi okumak, verinin ne olduğunu ve dünyanın hangi yönünü temsil ettiğini anlamaktır. Veriyle çalışmak onu oluşturmayı, edinmeyi, temizlemeyi ve yönetmeyi kapsar. Veriyi analiz etmek filtreleme, sıralama, toplama ve karşılaştırma gibi işlemleri içerir. Veriyle tartışmak ise veriyi belirli bir kitleye mesaj ileten daha geniş bir anlatıyı desteklemek için kullanmaktır4.

Stratejik marka danışmanı için en belirleyici bileşen sonuncusudur. Marka sağlığı araştırmaları, sosyal dinleme raporları ve satış verileri yapay zekâ ile saniyeler içinde kısa bir rapora dönüştürülebiliyor. Bu raporun hangi örneklemden geldiğini, hangi soruyu dışarıda bıraktığını ve yönetime hangi kararı önerdiğini sorgulamak danışmana kalıyor. Veriyle tartışabilen danışman, raporu sunan kişiden çok rapordan karar çıkaran kişi olur. MIT Sloan’ın aynı yazısı, veri odaklı liderliğin, liderlerin çalışanlardan bekledikleri becerileri kendilerinin de göstermesi anlamına geldiğini vurgular4.

Araç seçiminden veri güvenliğine teknoloji yönetimi.

Üçüncü yetkinlik teknoloji yönetimidir. Microsoft’un aynı araştırmasına göre yapay zekâ kullanıcılarının yüzde 78’i kendi araçlarını işe getiriyor2. Kullanıcıların sadece yüzde 39’u şirketinden yapay zekâ eğitimi almış2.

Bu tablo danışmanlık ilişkisi açısından ciddi bir risk taşıyor. Müşterinin pazar verisi, fiyat stratejisi ya da lansman planı denetimsiz bir araca yüklendiğinde gizlilik ihlali doğabilir. Stratejik marka danışmanının teknoloji yetkinliği, hangi aracın hangi veriyle kullanılacağına dair net kurallar koyabilmeyi kapsar. Model çıktısının nasıl doğrulanacağı, hangi aşamada insan onayı gerektiği ve müşteriye hangi kullanımın açıklanacağı bu kuralların parçasıdır.

Ortalamadan uzaklaşabilen yaratıcılık.

Dördüncü yetkinlik yaratıcılıktır ve yapay zekâ bu yetkinliğin tanımını da değiştiriyor. Anil Doshi ve Oliver Hauser’in deneyinde, yapay zekâdan fikir alan yazarların öyküleri daha yaratıcı bulundu ve en büyük kazanç daha az yaratıcı yazarlarda görüldü5. Aynı deneyde yapay zekâ destekli öyküler birbirine, sadece insanların yazdığı öykülerden daha fazla benzedi5. Yazarlar bu sonucu bireysel yaratıcılıkta artış ve kolektif yenilikte kayıp riski olarak yorumluyor5. Harvard Business School deneyinde de yapay zekânın fikir çeşitliliğini bir ölçüde daraltabileceği notu yer alıyor3.

Marka stratejisi farklılaşma üzerine kuruludur. Aynı modelleri kullanan rakipler benzer konumlandırma önerileri, benzer slogan taslakları ve benzer görsel yönelimlerle karşılaşabilir. Yeni yaratıcılık yetkinliği, modelin önerdiği ortalamayı bir başlangıç noktası olarak kullanıp markayı oradan bilinçli biçimde uzaklaştırabilmektir.

Tutarlı karar alma ve gürültüyü yönetme.

Beşinci yetkinlik analiz ve karar alma disiplinidir. Daniel Kahneman ve çalışma arkadaşları, kurumların çalışanlarının kararlarında tutarlılık beklediğini, ama insanların güvenilmez olduğunu yazar6. Yargılar bir kişiden diğerine büyük ölçüde değişebilir6. Yazarlar bu tutarsızlığı gürültü olarak adlandırır ve yüksek ama gizli bir maliyet olarak tanımlar6.

Marka danışmanlığında gürültü kendini farklı biçimlerde gösterir. Aynı yaratıcı işi değerlendiren iki yönetici farklı sonuca varabilir. Aynı veri setinden farklı günlerde farklı öneriler çıkabilir. Yapay zekâ aynı soruya farklı denemelerde farklı cevaplar vererek bu gürültüye yeni bir katman ekleyebilir. Stratejik danışmanın görevi karar ölçütlerini baştan yazılı hâle getirmek, alternatifleri aynı ölçütlerle tartmak ve kararın gerekçesini kayda geçirmektir.

Güven denklemini koruyan danışmanlık becerisi.

Altıncı yetkinlik danışmanlık ilişkisinin kendisidir. Charles H. Green’in ortak yazarı olduğu The Trusted Advisor kitabında ilk kez yer alan güven denkleminin payında üç, paydasında bir değişken bulunur7. Paydaki değişkenler inandırıcılık, güvenilirlik ve yakınlıktır. Paydadaki değişken ise kişinin kendine odaklanma derecesidir7. İnandırıcılık söylenen sözlerle, güvenilirlik eylemlerle, yakınlık ise insani bağ ve karşıdakini anlamakla ilgilidir7.

Yapay zekâ bilgiye erişimi kolaylaştırdıkça danışmanın bilgi aktaran rolü zayıflıyor. Kanaatimce güven denklemindeki değişkenler otomasyonla üretilemez. Yönetim kuruluna rahatsız edici bir gerçeği söyleyebilmek, müşterinin kaygısını doğru okuyabilmek ve kendi hizmetini satmaktan çok müşterinin sorununa odaklanmak bu yetkinliğin özüdür.

Öğrenme hızı yeni temel yetkinlik.

Bu altı yetkinliğin ortak paydası, sürekli yeniden öğrenme gereğidir. Becerilerin büyük bölümünün değişeceği bir on yılda, bugün yeterli görülen araç bilgisi birkaç yıl içinde sıradanlaşacak. Stratejik marka danışmanının kalıcı avantajı, yeni bir aracın sınırını hızla keşfedip onu markanın uzun vadeli çıkarına bağlayabilmesinden doğar.

Önümüzdeki dönemde danışmanlar arasındaki fark, yapay zekâyı kullanıp kullanmamalarından çok onu hangi anda bir kenara bırakacaklarını bilmelerinde ortaya çıkacak. Modelin sustuğu yerde soruyu yeniden kurabilen ve müşterisine bunun nedenini açıklayabilen danışman, mesleğin bir sonraki tanımını yazacak.

Kaynakça

  1. 1.LinkedIn (2025). Work Change Report: Skills for jobs set to change by 70% by 2030. LinkedIn News. news.linkedin.com
  2. 2.Microsoft (2024). Microsoft and LinkedIn release the 2024 Work Trend Index on the state of AI at work. Microsoft Source. news.microsoft.com
  3. 3.Layne, R. (2023). Humans vs. Machines: Untangling the Tasks AI Can (and Can’t) Handle. Harvard Business School Working Knowledge. library.hbs.edu
  4. 4.Brown, S. (2021). How to build data literacy in your company. MIT Sloan School of Management. mitsloan.mit.edu
  5. 5.Doshi, A. R. ve Hauser, O. P. (2024). Generative AI enhances individual creativity but reduces the collective diversity of novel content. arXiv. arxiv.org
  6. 6.Kahneman, D., Rosenfield, A. M., Gandhi, L. ve Blaser, T. (2016). Noise: How to Overcome the High, Hidden Cost of Inconsistent Decision Making. Harvard Business Review. hbr.org
  7. 7.Trusted Advisor Associates (t.y.). The Trust Equation. Trusted Advisor Associates. trustedadvisor.com

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar