Ahmet Furkan Budak — Stratejik Marka Danışmanı

Makaleler·Stratejik Marka Danışmanlığı

Marka ve Pazarlama Arasındaki İlişki Şirketlerin Büyüme Stratejilerini Nasıl Şekillendirir?

Marka ile pazarlama, aynı büyüme hedefine farklı zaman ufuklarından hizmet eder. Marka, talebin maliyetini uzun vadede düşüren hafızayı kurar; pazarlama bu hafızayı bugünün satışına çevirir. Büyüme stratejisi, bu iki işlevin satış ve müşteri ilişkileriyle tek bir yönetim diline bağlandığı ölçüde sağlamlaşır.

· Stratejik Marka Danışmanı ·

Birçok şirkette bütçe dönemi geldiğinde aynı tartışma yeniden açılır. Bir taraf, ölçülebilir ve hızlı sonuç veren satış odaklı harcamaları savunur. Diğer taraf, etkisi yavaş görünen marka yatırımlarını kısmanın bedelini hatırlatır. Tartışma çoğu zaman iki departmanın kaynak paylaşımı gibi yürür.

Oysa büyüme stratejisi açısından marka ve pazarlama, aynı motorun iki farklı zaman ayarıdır. Marka, şirketin müşteri zihninde neyi temsil ettiğini ve neden tercih edildiğini belirler. Pazarlama ise bu tercihi ürün, fiyat, kanal ve iletişim kararlarıyla bugünün talebine dönüştürür. İkisinden birini öne çıkarıp diğerini bastıran şirketler, kısa vadede iyi görünen ama zamanla pahalılaşan bir büyüme modeline sıkışır.

Uzun vadeli hafıza ve kısa vadeli talep.

İki alan arasındaki ilişkiyi en net biçimde ortaya koyan çalışmalar, Les Binet ve Peter Field’ın İngiltere merkezli Reklam Uygulayıcıları Enstitüsü (IPA) verileriyle yaptığı analizlerdir. 2013’te yayımlanan The Long and the Short of It raporu, kısa vadeli metriklerin aşırı kullanımının markaların uzun vadeli kârlılığına zarar vereceği uyarısıyla geniş yankı uyandırdı1. Raporda marka inşası ile satış aktivasyonu arasındaki en verimli bütçe dengesi 60/40 olarak hesaplandı. Yazarların 2018 tarihli Effectiveness in Context çalışmasında bu oran 62/38 olarak neredeyse aynı kaldı1.

Bu dengenin mantığı açıktır. Satış aktivasyonu, satın almaya hazır kişiye ulaşır ve hızlı yanıt üretir. Marka inşası ise henüz pazarda olmayan geniş kitlede iz bırakır ve gelecekteki tercihi hazırlar. Binet ve Field’ın LinkedIn’in düşünce kuruluşu B2B Institute için hazırladığı araştırma, aynı ilkenin kurumsal satışta da geçerli olduğunu gösterdi. Buna göre B2B şirketleri bütçelerinin yüzde 46’sını marka inşasına, yüzde 54’ünü aktivasyona ayırdığında en iyi büyümeyi yakalıyor2.

Araştırmanın daha önemli tespiti, marka kampanyalarının oluşturduğu hafızanın sonraki aktivasyon çalışmalarını belirgin biçimde daha etkili kılmasıdır2. Marka bu anlamda pazarlamanın verimliliğini artıran bir altyapı işlevi görür. Aynı çalışmaya göre kampanyalarını sadece satın alma hunisinin alt yarısına yoğunlaştıran şirketler, uzun vadeli kârlılığı ve büyümeyi zayıflatıyor2.

Kısa vadeciliğin görünmeyen maliyeti.

Kanıtlar bu kadar netken şirketlerin neden kısa vadeye kaydığı sorusu önem kazanır. IPA verileri, kısa vadeli kampanyaların payı arttıkça büyük iş etkisi yaratan kampanya sayısının düştüğünü gösteriyor1. Bu eğilimin arkasında çeyreklik sonuç beklentisi, son tıklamaya dayalı ölçüm alışkanlığı ve birbirinden kopuk departman hedefleri bulunur.

Adidas bu durumun iyi belgelenmiş bir örneğidir. Şirketin küresel medya direktörü Simon Peel, 2019’da Marketing Week’e verdiği değerlendirmede harcamaların büyük kısmının kısa vadeli aktivasyona gittiğini kabul etti4. Şirket, Binet ve Field’ın 60/40 kuralını tüm pazarlarında temel alma hedefi koydu4. Peel’e göre dengeyi kurmayı zorlaştıran etken, eski altyapı ile ekipleri farklı sonuçlara yönelten ayrık performans göstergeleriydi4.

Peel’in vurguladığı bir başka nokta, maliyet verimliliği metriklerinin yanıltıcı olabilmesidir. Bu metrikler yüzeyde iyi iş çıkarıldığı izlenimi verir, fakat iş sonuçlarına etkisi ölçüldüğünde tablo değişir4. Bu gözlem, marka ile pazarlama arasındaki ilişkinin özünde bir ölçüm ve yönetişim sorunu olduğuna işaret ediyor.

Marka gücünü pazarlama verimliliğine çeviren model.

Airbnb, ilişkinin diğer yönden nasıl kurulabileceğini gösteren bir örnek sunuyor. Şirketin finans direktörü Dave Stephenson, pandemiden önce 2019’da pazarlama stratejisini daha marka odaklı ve arama motoru pazarlamasına daha az bağımlı hâle getirdiklerini açıkladı5. Şirket 2021’in başında, beş yıl aradan sonra ilk büyük ölçekli marka kampanyası olan Made Possible by Hosts’u başlattı. Kampanyanın yürütüldüğü yedi ülkede platform trafiği, 2021’in son çeyreğinde 2019’un aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 20 arttı5.

Aynı çeyrekte satış ve pazarlama giderleri bir önceki yıla göre yüzde 44 azalarak 351 milyon dolara indi ve şirket 55 milyon dolar net kâr açıkladı5. Trafiğin yaklaşık yüzde 90’ı doğrudan geliyordu5. CEO Brian Chesky pazarlamanın rolünü müşteri satın almak yerine eğitim olarak tanımladı. Performans pazarlamasını ise arz ve talebi dengelemek için kullanılan hassas bir araç olarak konumlandırdı5.

Bu örnekte performans pazarlaması varlığını sürdürüyor; değişen şey rolünün daralıp keskinleşmesi. Güçlü marka talebin önemli bölümünü kendiliğinden ürettiği için pazarlama bütçesi daha seçici kullanılabiliyor. Her şirketin Airbnb’nin kategori bilinirliğine sahip olmadığı açıktır. Yine de ilke geneldir; marka güçlendikçe satın alınan her tıklamanın büyümedeki payı azalır.

Satış ve pazarlama arasındaki görünmez sınır.

Marka ile pazarlama arasındaki ilişki, satış ekibine ulaştığında başka bir sınava girer. Philip Kotler, Neil Rackham ve Suj Krishnaswamy, Harvard Business Review’daki çalışmalarında satış ve pazarlamanın çoğu şirkette ayrı fonksiyonlar olarak çalıştığını belirtir3. Yazarlara göre satış ekipleri pazarlamacıları müşterinin gerçekliğinden kopuk görür. Pazarlama ise satış ekibini tekil müşteri deneyimlerine fazla odaklanmış ve geniş pazarı göremeyen bir yapı olarak değerlendirir. Böylece iki grup da çoğu zaman diğerinin katkısını küçümser3.

Bu kopukluk marka açısından ciddi bir risk taşır. Marka vaadi reklamda bir şey söylerken satış görüşmesinde başka bir öncelik konuşuluyorsa, müşteri iki ayrı şirketle karşılaşmış olur. Kurumsal satışta bu durum daha belirgindir, çünkü satın alma kararı uzun ve çok paydaşlı bir süreçte oluşur. Kanaatimce büyüme stratejisinin olgunluğu, marka vaadinin satış sunumuna, teklif diline ve sözleşme sonrası hizmete ne kadar tutarlı taşındığıyla ölçülmelidir.

Müşteri ilişkileri markanın kanıt alanıdır.

Marka ile pazarlamanın birlikte çalıştığı üçüncü halka müşteri ilişkileridir. Mevcut müşteri, markanın verdiği sözün gerçekte tutulup tutulmadığını deneyimleyen kişidir. Amy Gallo’nun Harvard Business Review’da derlediği verilere göre yeni müşteri kazanmak, sektöre ve çalışmaya bağlı olarak mevcut müşteriyi elde tutmaktan 5 ila 25 kat daha pahalıdır7. Aynı yazıda aktarılan Bain & Company araştırması, müşteri elde tutma oranındaki yüzde 5’lik artışın kârı yüzde 25 ile 95 arasında yükselttiğini gösteriyor7.

Bu veriler pazarlamanın yeni müşteri kazanımıyla sınırlı kalmaması gerektiğine işaret ediyor. Satış sonrası iletişim, müşteri hizmetleri, sadakat programları ve şikâyet yönetimi, markanın en somut iletişim kanallarıdır. Bu temas noktalarındaki deneyim, reklamın kurduğu beklentiyi ya doğrular ya da aşındırır. Müşteri ilişkilerini sadece maliyet merkezi olarak gören bir büyüme planı, markanın en güvenilir kanıt kaynağını göz ardı eder.

Belirsizlik dönemlerinde markanın koruyucu işlevi.

Marka ve pazarlama ilişkisinin değeri en açık biçimde kriz dönemlerinde görülür. Kantar’ın BrandZ verileri, en güçlü marka değerine sahip markaların 2008 finansal krizinin ardından dokuz kat daha hızlı toparlandığını ortaya koydu6. Kantar’ın 2020’deki değerlendirmesine göre kriz boyunca görünürlüğünü yerinde ve duyarlı bir dille koruyan markalar, hızlı toparlanmaya en hazır olanlardı6.

Bu bulgu, bütçe kesintisi kararlarının nasıl verildiğine dair önemli bir uyarı içeriyor. Kriz anında ilk kısılan kalem çoğu zaman marka iletişimidir, çünkü etkisi bir sonraki çeyrekte görünmez. Talep geri döndüğünde ise zihinde yer kaybetmiş markalar aynı talebi daha yüksek maliyetle yeniden kazanmak zorunda kalır.

Ortak bir büyüme dili kurmak.

Şirketler açısından çıkarılacak ders, marka ve pazarlamayı ayrı bütçe satırları yerine tek bir büyüme portföyü olarak yönetmektir. Bu portföyde bazı yatırımlar bu çeyreğin satışını, bazıları ise gelecek yılların fiyatlama gücünü ve tercih edilirliğini hedefler. Yönetim kurulunun iki ufku aynı tabloda görmesi, kısa vadeli baskının uzun vadeli varlığı tüketmesini engeller.

Bunun için birkaç pratik adım öne çıkar. Marka sağlığı göstergeleri ile satış göstergeleri aynı raporda, farklı zaman pencereleriyle izlenmelidir. Satış, pazarlama ve müşteri hizmetleri ekiplerinin hedefleri ortak bir marka vaadine bağlanmalıdır. Finans yöneticileri de marka harcamalarını dönem gideri yerine geri dönüşü daha uzun sürede gelen bir yatırım olarak değerlendirmeye davet edilmelidir.

Önümüzdeki dönemde yapay zekâ destekli reklam sistemleri aktivasyonu daha ucuz, daha otomatik ve daha kolay ölçülebilir hâle getirecek. Bu kolaylık, bütçeyi kısa vadeye kaydırma eğilimini de güçlendirecek. Herkesin aynı araçlarla aynı alıcıya ulaştığı bir pazarda üstünlük, o alıcının zaten tanıdığı ve aklına ilk gelen marka olmaktan doğacak. Marka ile pazarlamayı birlikte yöneten şirketler otomasyonun ucuzlattığı talebi kendi lehine çevirebilecek; ikisini ayrı tutanlar ise aynı talebi her seferinde yeniden satın almak zorunda kalacak.

Kaynakça

  1. 1.Hoad, A. (2023). The next chapter for ’The Long and The Short of It’. IPA. ipa.co.uk
  2. 2.LinkedIn Marketing Solutions (2019). How B2B marketing really drives growth. LinkedIn. business.linkedin.com
  3. 3.Kotler, P., Rackham, N. ve Krishnaswamy, S. (2006). Ending the War Between Sales and Marketing. Harvard Business Review. hbr.org
  4. 4.Hammett, E. (2019). Adidas reduces focus on short-term metrics as it looks to protect brand health. Marketing Week. marketingweek.com
  5. 5.Jefferson, M. (2022). Airbnb CFO: We were right to shift spend from performance to brand-building. Marketing Week. marketingweek.com
  6. 6.Kantar (2020). BrandZ Retail ranking shines light on most resilient global retail brands. Kantar. kantar.com
  7. 7.Gallo, A. (2014). The Value of Keeping the Right Customers. Harvard Business Review. hbr.org

Danışmanlık

Markanız için doğru adımı birlikte belirleyelim.

Marka Masası’nda strateji, konumlandırma ve büyüme kararlarınızı birebir ele alıyoruz.

Diğer Yazılar